AmTham.comÂm Thầm
Bệnh thận mạn và đường tiết niệu

Axit uric máu cao nhưng không đau khớp: có đáng lo và nên làm gì tiếp theo

Axit uric máu vượt ngưỡng trên phiếu khám mà không đau khớp gặp rất nhiều. Ý nghĩa con số, điều gì làm nó tăng tạm thời, liên quan tới thận và khi nào cần gặp bác sĩ.

Two Vietnamese colleagues in office clothes chat at a small cafe table with glasses of iced tea, seen from behind at a distance, soft late afternoon light, warm coral tones

Axit uric máu cao mà không có đau khớp, không có sỏi được gọi là tăng axit uric máu không triệu chứng. Đây là kết quả rất hay gặp trong khám định kỳ, phần lớn người có chỉ số này không bao giờ bị gout, và theo các hướng dẫn thấp khớp học hiện nay, con số đơn thuần thường không phải lý do để dùng thuốc.

Tuy vậy, axit uric cao vẫn là một mảnh thông tin đáng chú ý: nó đi cùng nguy cơ gout, sỏi thận và hay xuất hiện cạnh tăng huyết áp, thừa cân, rối loạn mỡ máu, bệnh thận. Bài này giải thích con số trên phiếu, những gì làm nó tăng tạm thời, nó liên quan tới thận ra sao và lúc nào cần gặp bác sĩ.

Axit uric là gì và vì sao nó tăng

Axit uric là sản phẩm cuối cùng khi cơ thể phân giải purin, một chất có trong tế bào của chính cơ thể và trong thức ăn. Khoảng hai phần ba lượng axit uric được thận thải ra nước tiểu, phần còn lại qua đường ruột. Axit uric máu tăng khi cơ thể tạo ra nhiều hơn, hoặc thải ra ít hơn, và ở phần lớn người, nguyên nhân chính là thận thải chưa đủ chứ không phải ăn quá nhiều.

Các yếu tố hay gặp đi cùng axit uric cao gồm: thừa cân, béo bụng; uống nhiều rượu bia; đồ uống ngọt có nhiều đường fructose; chức năng thận giảm; một số thuốc như thuốc lợi tiểu; yếu tố di truyền trong gia đình; và các rối loạn chuyển hoá như tiền đái tháo đường, mỡ máu cao. Nam giới thường có axit uric cao hơn nữ; ở phụ nữ, chỉ số này thường tăng lên sau mãn kinh.

Vì có nhiều yếu tố như vậy, một con số cao không cho biết nguyên nhân. Đó là việc của bác sĩ khi xem cả hồ sơ, không phải việc đoán từ một dòng trên phiếu. Một lần đo cũng chưa đủ: axit uric dao động giữa các ngày, nên bác sĩ thường muốn xem ít nhất hai lần đo trong điều kiện sinh hoạt bình thường.

Đọc con số trên phiếu: đơn vị và ngưỡng

Axit uric thường được in theo µmol/L, một số nơi ghi mg/dL. Đổi từ mg/dL sang µmol/L thì nhân khoảng 59,5. Khoảng tham chiếu khác nhau giữa các phòng xét nghiệm và giữa nam, nữ; hãy so với khoảng in trên phiếu của bạn.

Mốcmg/dLµmol/LÝ nghĩa
Ngưỡng bão hoà sinh lýKhoảng 6,8Khoảng 400Trên mức này, axit uric dễ kết tinh hơn ở nhiệt độ cơ thể
Mức thường dùng làm ranh giới "tăng"Khoảng 6,8 đến 7Khoảng 400 đến 420Nhiều tài liệu dùng làm ngưỡng định nghĩa tăng axit uric máu
Khoảng tham chiếu in trên phiếuTuỳ nơiTuỳ nơiThường thấp hơn ở nữ, cao hơn ở nam

Con số khoảng 6,8 mg/dL không phải do quy ước mà xuất phát từ độ hoà tan của muối urat trong dịch cơ thể; đây là mốc được các hướng dẫn thấp khớp học nhắc tới. Tuy vậy, vượt mốc này không có nghĩa sẽ bị gout. Các mốc có thể được cập nhật, và mức nào là đáng quan tâm với bạn do bác sĩ đánh giá.

Những thứ làm axit uric tăng tạm thời

Bữa nhậu, bữa tiệc trước ngày lấy máu. Rượu bia và bữa nhiều nội tạng, hải sản, thịt đỏ có thể đẩy axit uric lên trong một vài ngày.

Nhịn ăn kéo dài, giảm cân quá nhanh. Khi nhịn đói, cơ thể sinh ceton cạnh tranh đường thải với axit uric qua thận, làm axit uric tăng.

Mất nước. Uống ít, ra nhiều mồ hôi, tiêu chảy làm máu cô đặc và giảm thải qua thận.

Tập luyện rất nặng. Vận động cường độ cao kéo dài làm phân giải nhiều tế bào cơ, tăng sản xuất purin.

Một số thuốc đang dùng. Thuốc lợi tiểu và vài thuốc khác có thể làm tăng axit uric. Đừng tự ngưng; hãy báo bác sĩ khi đọc kết quả.

Đang ốm cấp. Đợt sốt, nhiễm trùng, mới mổ có thể làm các chỉ số chuyển hoá lệch tạm thời. Nếu lấy máu đúng lúc này, hãy ghi chú lại để bác sĩ đọc kết quả cho đúng bối cảnh.

Gout và sỏi: hai hệ quả có thể có, không phải chắc chắn

Khi axit uric trong máu vượt ngưỡng bão hoà lâu ngày, tinh thể urat có thể lắng ở khớp và mô quanh khớp. Một ngày nào đó, tinh thể kích hoạt phản ứng viêm dữ dội, đó là cơn gout: khớp sưng, nóng, đỏ, đau tới mức không chịu nổi chăn chạm vào, hay gặp ở ngón chân cái, mu bàn chân, mắt cá, gối. Axit uric càng cao và càng kéo dài thì khả năng này càng lớn, nhưng nhiều người vẫn không bao giờ bị.

Hệ quả thứ hai là sỏi axit uric trong đường tiết niệu, dễ hình thành hơn khi nước tiểu axit và đậm đặc. Loại sỏi này đôi khi không thấy rõ trên phim chụp thông thường, nên người có axit uric cao từng đau quặn hông lưng nên kể rõ với bác sĩ.

Ngoài hai hệ quả trực tiếp đó, axit uric cao là một tín hiệu thống kê: nó hay xuất hiện cạnh các rối loạn chuyển hoá khác. Đây là lý do có giá trị nhất để đi khám, vì kiểm tra huyết áp, đường huyết, mỡ máu, chức năng thận khi thấy axit uric cao giúp phát hiện những bệnh âm thầm khác mà bạn chưa biết.

Theo dõi axit uric sao cho có ích

Một con số mỗi năm chỉ có ý nghĩa khi được đặt cạnh các con số khác. Các bước đơn giản sau giúp bạn và bác sĩ nhìn rõ hơn:

  1. Trước ngày lấy máu, giữ sinh hoạt bình thường: không bữa nhậu, không nhịn đói kéo dài, không tập quá nặng.
  2. Ghi lại kết quả axit uric cùng creatinin, eGFR, đường huyết, mỡ máu, huyết áp trong một bảng theo năm.
  3. Chú ý đơn vị trên phiếu; đổi về cùng một đơn vị trước khi so.
  4. Nếu đang dùng thuốc thường xuyên, ghi rõ tên thuốc bên cạnh kết quả.
  5. Mang bảng này khi gặp bác sĩ và hỏi về xu hướng, không chỉ về con số năm nay.

Theo dõi kiểu này cũng giúp bạn tránh phản ứng thái quá với một năm lệch đơn lẻ, vốn rất hay gặp với axit uric vì chỉ số này nhạy với sinh hoạt.

Axit uric cao và thận: quan hệ hai chiều

Thận yếu thải axit uric kém hơn, nên người có bệnh thận mạn thường có axit uric cao. Đây là một trong những lý do khi thấy axit uric cao, bác sĩ hay xem lại creatinin, eGFR và tổng phân tích nước tiểu cùng ngày. Một axit uric cao đơn độc ở người có eGFR thấp mang ý nghĩa khác hẳn với một axit uric cao ở người thận khoẻ sau bữa nhậu.

Chiều ngược lại, axit uric cao kéo dài liên quan tới sỏi axit uric, và trong một số nghiên cứu quan sát, liên quan tới bệnh thận và tăng huyết áp. Tuy vậy, liên quan không đồng nghĩa với gây ra, và việc hạ axit uric ở người không triệu chứng có giúp bảo vệ thận hay không vẫn chưa có kết luận thống nhất. Bạn nên coi axit uric cao như một lời nhắc kiểm tra các chỉ số chuyển hoá và thận khác, hơn là một "bệnh" riêng.

Trường môn Thấp khớp học Hoa Kỳ trong hướng dẫn về gout năm 2020 khuyên, với đa số người, không bắt đầu thuốc hạ axit uric chỉ vì axit uric cao mà chưa từng có cơn gout, sỏi hay tổn thương liên quan. Mỗi trường hợp có thể khác, và bác sĩ sẽ cân nhắc theo bệnh nền của bạn; đừng tự mua thuốc vì đọc được chỉ số này.

Tình huống: anh Dũng và ba năm liền "uric cao"

Giả định anh Dũng 41 tuổi ở Hà Nội, nhân viên kinh doanh hay tiếp khách, ba năm liền khám công ty đều có axit uric khoảng 480 đến 520 µmol/L, in đậm. Anh chưa từng đau khớp. Năm nay phiếu ghi thêm huyết áp 142/90, triglycerid cao, vòng bụng tăng. Anh định mua thuốc giảm axit uric theo lời bạn bè cho "an toàn".

Cách nhìn đúng: điều đáng chú ý ở hồ sơ anh Dũng không phải riêng axit uric mà là cả cụm yếu tố chuyển hoá đang xuất hiện cùng lúc. Anh nên gặp bác sĩ nội khoa, mang theo kết quả ba năm, kể rõ thói quen rượu bia, đồ uống ngọt. Bác sĩ có thể cho xác nhận huyết áp, xét nghiệm đường huyết, eGFR, nước tiểu, và tư vấn những gì cần thay đổi.

Anh không cần tự dùng thuốc hạ axit uric, vì thuốc nào cũng có tác dụng phụ và chỉ định riêng. Anh cũng không cần lo sợ mình "sắp bị gout": nhiều người có con số tương tự chưa bao giờ bị cơn gout nào. Điều có giá trị nhất anh làm được là để bác sĩ nhìn toàn bộ bức tranh sớm, trước khi một cơn gout hay một biến chứng khác buộc anh phải đi khám.

Khi nào cần gặp bác sĩ và dấu hiệu phải đi khám ngay

Đặt lịch khám nội khoa khi: axit uric cao lặp lại qua nhiều lần khám; axit uric cao kèm eGFR giảm, đạm niệu, tăng huyết áp, đường huyết hay mỡ máu bất thường; có tiền sử sỏi thận; hoặc gia đình có người bị gout từ trẻ. Câu nên hỏi: có cần làm lại không, có cần kiểm tra thận và các chỉ số chuyển hoá khác không, mức nào thì cần theo dõi sát hơn.

Đi khám ngay khi: một khớp, thường là ngón chân cái, mắt cá, gối, đột ngột sưng nóng đỏ đau dữ dội, nhất là kèm sốt, vì cần phân biệt cơn gout với nhiễm trùng khớp; đau quặn hông lưng lan xuống bụng dưới kèm tiểu máu hoặc sốt; tiểu rất ít. Những tình huống này cần bác sĩ khám trực tiếp.

Axit uric là chỉ số chịu ảnh hưởng nhiều của sinh hoạt ngày trước khi lấy máu. Khoảng tham chiếu mỗi nơi khác nhau, các hướng dẫn có thể được cập nhật, và bác sĩ sẽ quyết định theo từng người.

Câu hỏi thường gặp

Axit uric bao nhiêu là cao?

Nhiều tài liệu lấy mốc khoảng 6,8 mg/dL, tương đương khoảng 400 µmol/L, là ngưỡng axit uric dễ kết tinh. Khoảng tham chiếu in trên phiếu mỗi nơi khác nhau, nên so với phiếu của bạn và hỏi bác sĩ.

Axit uric cao có phải là bệnh gout không?

Không. Gout là khi tinh thể urat lắng đọng gây viêm khớp. Phần lớn người có axit uric cao không bao giờ bị gout. Chẩn đoán gout cần bác sĩ khám và đánh giá triệu chứng.

Axit uric cao không đau có cần uống thuốc không?

Với đa số người, các hướng dẫn thấp khớp học hiện nay không khuyên dùng thuốc chỉ vì con số khi chưa có triệu chứng. Bác sĩ sẽ cân nhắc riêng nếu có bệnh thận, sỏi hay yếu tố khác.

Có cần nhịn ăn trước khi xét nghiệm axit uric không?

Thường xét nghiệm cùng các chỉ số khác nên hay được yêu cầu nhịn ăn qua đêm. Quan trọng hơn là tránh rượu bia, bữa tiệc nhiều đạm, tập nặng và nhịn đói kéo dài trước ngày lấy máu.

Axit uric cao có làm hại thận không?

Axit uric cao liên quan tới sỏi axit uric và hay đi cùng bệnh thận, tăng huyết áp. Thận yếu cũng làm axit uric tăng. Vì vậy bác sĩ thường xem kèm creatinin, eGFR và nước tiểu.

Phụ nữ có hay bị axit uric cao không?

Phụ nữ trước mãn kinh thường có axit uric thấp hơn nam giới. Sau mãn kinh, chỉ số này thường tăng lên, nên phụ nữ lớn tuổi cũng có thể có axit uric cao và cần đọc kết quả như nam giới.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138