AmTham.comÂm Thầm
Đọc kết quả khám và xét nghiệm

Đọc kết quả siêu âm bụng tổng quát: nang, polyp, sỏi nhỏ và các cụm từ hay gặp

Phiếu siêu âm bụng hay ghi nang gan, polyp túi mật, sỏi thận nhỏ, gan tăng âm. Hiểu ý nghĩa chung của các cụm từ này và câu nên hỏi bác sĩ về việc theo dõi.

A Vietnamese man in his fifties sits on the edge of an examination bed buttoning his shirt in a softly lit ultrasound room, blank monitor beside him, seen from behind

Phiếu siêu âm bụng tổng quát mô tả hình ảnh của gan, đường mật, túi mật, tuỵ, lách, hai thận, bàng quang và tuỳ giới là tử cung, buồng trứng hoặc tuyến tiền liệt. Những cụm từ hay gặp ở người khoẻ như nang gan đơn thuần, nang thận đơn thuần, polyp túi mật nhỏ, gan tăng âm phần lớn là phát hiện tình cờ, nhiều cái lành tính, nhưng một số cần được hẹn theo dõi hoặc thăm dò thêm theo đánh giá của bác sĩ.

Siêu âm là thăm dò hình ảnh không đau, không tia xạ, nhưng phụ thuộc nhiều vào người làm, vào máy và vào thể trạng người được siêu âm (bụng nhiều hơi, thành bụng dày làm hình kém rõ). Bài này giúp bạn hiểu ngôn ngữ trên phiếu, biết câu nào thường là bình thường, câu nào đáng hỏi, và tránh những phản ứng thừa khi đọc thấy chữ “nang”, “khối” hay “u”.

Phiếu siêu âm viết theo kiểu gì

Khác với xét nghiệm máu có con số và khoảng tham chiếu, phiếu siêu âm là một đoạn mô tả bằng lời theo từng cơ quan, thường theo thứ tự gan, đường mật, túi mật, tuỵ, lách, thận, bàng quang, cơ quan sinh dục, dịch ổ bụng. Cuối phiếu có phần “kết luận”, nơi bác sĩ siêu âm gói gọn những gì bất thường, đôi khi kèm đề nghị như “theo dõi”, “kết hợp lâm sàng”, “đề nghị chụp thêm”.

Các từ mô tả độ sáng tối trên màn hình có ý nghĩa riêng. “Tăng âm” nghĩa là vùng đó sáng hơn bình thường (mỡ, vôi, sỏi thường tăng âm). “Giảm âm” là tối hơn. “Trống âm” là đen hoàn toàn, thường là dịch như trong nang. “Bóng lưng” là vệt tối phía sau một vật rắn như sỏi, giúp phân biệt sỏi với polyp. “Đồng nhất” là cấu trúc đều, “không đồng nhất” là lổn nhổn.

Phần kết luận thường là chỗ cần đọc kỹ nhất, và phần đề nghị là chỗ bạn hay bỏ qua nhất. Nếu kết luận ghi “đề nghị theo dõi sau sáu tháng” hay “đề nghị chụp cắt lớp”, đó là việc cần làm với bác sĩ điều trị, không phải lời nói cho có.

Các cụm từ hay gặp và ý nghĩa chung

Bảng dưới đây mô tả ý nghĩa thường gặp của các cụm từ trên phiếu ở người không triệu chứng. Kích thước, hình dạng, số lượng và sự thay đổi qua thời gian mới là thứ bác sĩ dựa vào để quyết định, nên đừng dùng bảng để tự xếp loại.

Cụm từ trên phiếuThường là gìCâu nên hỏi bác sĩ
Gan tăng âm, gan nhiễm mỡ độ 1, 2, 3Mỡ tích trong gan; độ chỉ ước lượng bằng mắt, không đo chính xácCó cần xét nghiệm men gan, viêm gan, đánh giá xơ hoá không
Nang gan đơn thuầnTúi dịch thành mỏng, rất thường gặp, đa số lành tínhNang có đặc điểm gì cần theo dõi không
Khối tăng âm nhỏ ở gan, nghĩ u máuThường là u máu gan, một khối mạch máu lành tính hay gặpCó cần chụp thêm để xác nhận, có cần siêu âm lại không
Polyp túi mậtChồi nhỏ bám thành túi mật, phần lớn là polyp cholesterol lành tínhKích thước bao nhiêu, cần siêu âm lại sau bao lâu
Sỏi túi mậtSỏi trong túi mật, nhiều người không có triệu chứngKhông có triệu chứng thì có cần xử trí gì không
Nang thận đơn thuầnTúi dịch ở thận, tăng dần theo tuổi, thường lành tínhNang có phải loại đơn thuần không, có cần theo dõi
Sỏi thận nhỏ, vôi hoá nhỏHạt sỏi hoặc điểm vôi trong thậnCó gây tắc không, có cần xét nghiệm thêm nước tiểu
Tuyến tiền liệt toRất thường gặp ở nam lớn tuổiCó liên quan triệu chứng tiểu tiện của em không

Chữ “u” hay “khối” trên phiếu siêu âm không đồng nghĩa với ung thư. Siêu âm thường chỉ mô tả hình ảnh; để biết bản chất khối, bác sĩ có khi cần thêm chụp cắt lớp, cộng hưởng từ, xét nghiệm máu, hoặc chỉ cần siêu âm lại sau một thời gian để xem khối có thay đổi không.

Những chỗ người đọc phiếu siêu âm hay hiểu sai

Hiểu “độ” gan nhiễm mỡ như mức nặng của bệnh. Độ 1, 2, 3 trên siêu âm chỉ là ước lượng lượng mỡ bằng mắt người làm, có thể khác nhau giữa hai lần siêu âm. Điều quan trọng hơn với gan nhiễm mỡ là gan đã xơ hoá tới mức nào, và siêu âm thường không trả lời được câu đó.

Nghĩ phát hiện lành tính rồi thì không bao giờ cần xem lại. Một số phát hiện như polyp túi mật hay nang có đặc điểm chưa điển hình được bác sĩ hẹn siêu âm lại để xem có lớn lên không. Bỏ lịch hẹn này là mất đi chính lợi ích của việc phát hiện sớm.

So kích thước giữa hai lần siêu âm ở hai nơi khác nhau. Chênh nhau một vài milimét giữa hai lần đo, hai máy, hai người làm là chuyện thường. Một khối “lớn thêm” vài milimét chưa chắc đã lớn thật.

Nghĩ siêu âm bình thường là trong bụng chắc chắn không có gì. Siêu âm khó thấy tuỵ khi bụng nhiều hơi, không đánh giá được niêm mạc dạ dày, đại tràng, và không phải công cụ tầm soát ung thư đại trực tràng hay dạ dày.

Tự tìm cách “tan sỏi”, “tan nang”, “tan polyp”. Không có sản phẩm nào được chứng minh làm việc này một cách an toàn; nhiều phát hiện lành tính không cần xử trí gì, và cái cần xử trí thì bác sĩ sẽ chỉ định cách phù hợp.

Tình huống mẫu: ông Bình và “polyp túi mật 4 mm”

Ông Bình 60 tuổi ở Hải Phòng đi khám định kỳ. Phiếu siêu âm kết luận gan nhiễm mỡ độ 1, polyp túi mật kích thước 4 mm, nang thận phải đơn thuần 12 mm. Đọc ba dòng, ông lo nhất chữ “polyp” vì từng nghe polyp có thể thành ung thư, còn gan nhiễm mỡ thì ông cho là chuyện thường.

Khi mang phiếu tới bác sĩ, ông được giải thích rằng polyp túi mật nhỏ ở người không triệu chứng thường là polyp cholesterol, và với kích thước như vậy, bác sĩ có thể hẹn siêu âm lại theo dõi, tuỳ đặc điểm hình ảnh. Nang thận đơn thuần ở tuổi ông rất thường gặp. Ngược lại, điều bác sĩ muốn bàn kỹ hơn là gan nhiễm mỡ: liệu men gan, đường huyết, mỡ máu của ông thế nào, ông đã từng xét nghiệm viêm gan B, C chưa, và có cần đánh giá xơ hoá gan không.

Câu chuyện này lặp lại rất thường xuyên: thứ nghe đáng sợ nhất trên phiếu lại ít đáng ngại, còn thứ quen thuộc nhất lại đáng bàn hơn. Đọc phiếu siêu âm cùng bác sĩ, kèm các xét nghiệm máu, giúp bạn ưu tiên đúng việc.

Phần phụ khoa và tuyến tiền liệt trên phiếu siêu âm bụng

Ở nữ, u xơ tử cung là khối cơ lành tính rất thường gặp ở tuổi sinh đẻ và tiền mãn kinh. Nhiều người có u xơ nhỏ mà không có triệu chứng gì. Việc có cần theo dõi hay xử trí tuỳ kích thước, vị trí và triệu chứng như ra kinh nhiều, đau bụng kinh, và đó là việc của bác sĩ sản phụ khoa.

Nang buồng trứng ở phụ nữ còn kinh nguyệt nhiều khi là nang cơ năng, hình thành rồi tự mất theo chu kỳ. Bác sĩ có thể hẹn siêu âm lại sau một hai chu kỳ để xem nang còn không. Siêu âm qua thành bụng thấy buồng trứng kém rõ hơn siêu âm đầu dò âm đạo, nên mô tả trên phiếu khám tổng quát chỉ mang tính sơ bộ.

Ở nam, tuyến tiền liệt to là thay đổi rất phổ biến theo tuổi. Kích thước trên siêu âm không tương ứng chặt với mức khó chịu khi đi tiểu; điều bác sĩ quan tâm là triệu chứng tiểu đêm, tiểu khó, tia yếu và lượng nước tiểu còn lại sau khi đi tiểu nếu phiếu có ghi.

Điểm chung: phần này của phiếu siêu âm bụng không thay cho khám phụ khoa, tầm soát ung thư cổ tử cung hay khám tiết niệu theo khuyến cáo. Có phát hiện ở phần này thì mang phiếu tới đúng chuyên khoa thay vì chỉ hỏi bác sĩ khám tổng quát.

Chuẩn bị trước khi siêu âm bụng để hình rõ hơn

Một phần phiếu siêu âm kém rõ ràng là do chuẩn bị chưa đúng. Hướng dẫn thông dụng gồm những điều dưới đây, nhưng nơi bạn khám có thể dặn khác, hãy làm theo nơi khám:

  • Nhịn ăn khoảng sáu tới tám giờ trước khi siêu âm, để túi mật căng và ít hơi trong ruột; uống nước lọc thường được phép.
  • Nhịn tiểu, uống thêm nước trước khi siêu âm nếu cần đánh giá bàng quang, tử cung, tuyến tiền liệt qua đường bụng.
  • Tránh đồ uống có ga, nhai kẹo cao su trước khi siêu âm vì làm bụng nhiều hơi.
  • Mang theo phiếu siêu âm cũ để bác sĩ so sánh kích thước nang, polyp, sỏi đã thấy trước đây.
  • Báo nếu bạn đã mổ cắt túi mật, cắt tử cung hay bất kỳ phẫu thuật bụng nào, để phiếu không ghi nhầm là “không thấy”.

Nếu hôm đó bạn đã ăn sáng, hãy nói thật. Túi mật co sau ăn có thể làm hình ảnh thành túi mật dày giả, dẫn tới những mô tả gây lo không cần thiết.

Khi nào cần gặp bác sĩ và khi nào cần đi khám ngay

Mang phiếu tới bác sĩ nội khoa hoặc tiêu hoá khi phần kết luận có đề nghị theo dõi, chụp thêm hay kết hợp xét nghiệm; khi có chữ “khối”, “u”, “tổn thương” chưa được giải thích; khi có gan nhiễm mỡ mà bạn chưa có xét nghiệm men gan, viêm gan B, C; khi có thận ứ nước, sỏi gây giãn đài bể thận, hoặc dịch ổ bụng. Người đang mang viêm gan B mạn cần siêu âm theo lịch do bác sĩ chuyên khoa hẹn, không chỉ dựa vào gói khám hằng năm.

Đi cấp cứu ngay khi có đau bụng dữ dội, nhất là đau hạ sườn phải kèm sốt, vàng da; đau quặn hông lưng lan xuống bẹn kèm nôn, sốt hoặc tiểu ra máu; bụng chướng căng, nôn liên tục; nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen. Những dấu hiệu này cần được khám trong ngày, bất kể phiếu siêu âm lần trước có bình thường.

Cách hẹn theo dõi các phát hiện như polyp túi mật, nang, u máu gan có thể được các hội chuyên ngành cập nhật theo thời gian, và bác sĩ sẽ điều chỉnh theo đặc điểm hình ảnh cùng yếu tố nguy cơ của bạn.

Câu hỏi thường gặp

Nang gan, nang thận có nguy hiểm không?

Đa số nang đơn thuần là túi dịch lành tính, rất thường gặp và tăng dần theo tuổi, thường không cần điều trị. Bác sĩ sẽ xem nang có đặc điểm nào khác thường không để quyết định có cần theo dõi hay chụp thêm.

Polyp túi mật bao lâu thì phải siêu âm lại?

Tuỳ kích thước, hình dạng và yếu tố nguy cơ của bạn. Các hội chuyên ngành có hướng dẫn riêng và có thể cập nhật, nên lịch hẹn cụ thể cần do bác sĩ đặt. Đừng bỏ lịch theo dõi đã hẹn.

Gan nhiễm mỡ độ 1 có cần lo không?

Độ trên siêu âm chỉ là ước lượng lượng mỡ. Điều bác sĩ quan tâm hơn là men gan, nguyên nhân, các yếu tố chuyển hoá đi kèm và gan đã xơ hoá hay chưa. Nên mang phiếu cùng xét nghiệm máu tới bác sĩ để được đánh giá.

Siêu âm bụng có phát hiện được ung thư không?

Siêu âm có thể thấy một số khối ở gan, thận, tuỵ, nhưng không phải công cụ tầm soát ung thư toàn diện và bỏ sót được tổn thương nhỏ. Ung thư dạ dày, đại trực tràng cần các phương pháp khác theo khuyến cáo.

Hai lần siêu âm ở hai nơi cho kích thước khác nhau thì tin nơi nào?

Chênh lệch vài milimét giữa hai lần đo là thường gặp. Nếu cần theo dõi một khối, nên siêu âm ở cùng nơi và mang phiếu cũ để người làm so sánh trực tiếp, bác sĩ sẽ đánh giá thay đổi có thật hay không.

Có cần nhịn ăn trước khi siêu âm bụng không?

Thường có, khoảng sáu tới tám giờ, để túi mật căng và bụng ít hơi. Nước lọc thường được uống. Mỗi nơi khám có thể dặn khác, nên hỏi trước khi đi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138