AmTham.comÂm Thầm
Chọn gói khám sức khoẻ tổng quát

Đưa bố mẹ đi khám sức khoẻ: thuyết phục, chọn mục khám và lo trọn một buổi sáng

Bố mẹ ngại đi khám, sợ tốn tiền, sợ nghe tin xấu. Cách nói chuyện, chọn mục khám hợp với người lớn tuổi và sắp xếp buổi khám để bố mẹ đỡ mệt.

Adult Vietnamese daughter gently holding her elderly mother arm while they walk along a quiet park path in early morning, mist and soft green light, rear view

Đưa bố mẹ đi khám sức khoẻ hiệu quả thường gồm ba việc: nói chuyện để bố mẹ đồng ý mà không thấy bị ép, chọn mục khám theo bệnh đang có và mong muốn của bố mẹ thay vì gói to nhất, và sắp xếp buổi khám sao cho người lớn tuổi đỡ mệt, đỡ chờ. Phần khó nhất thường không phải chọn xét nghiệm mà là hai việc còn lại.

Bài này dành cho con cái lo cho bố mẹ, nhất là khi bố mẹ ở xa hoặc đã ngại đi viện. Bài gợi ý cách mở lời, các mục thường được cân nhắc cho người lớn tuổi, những mục không nên làm chỉ vì "cho chắc", và một lịch trình buổi khám thực tế. Mọi quyết định chuyên môn vẫn thuộc về bác sĩ.

Vì sao bố mẹ ngại đi khám, và mỗi nỗi ngại cần được trả lời khác nhau

Sợ tốn tiền của con. Nhiều người lớn tuổi thà chịu đựng còn hơn "làm phiền". Nói rõ đây là khoản đã tính trước, hoặc rủ cùng đi khám để thành chuyện cả nhà, thường dễ hơn nói "con trả hết, bố mẹ đừng lo".

Sợ nghe tin xấu. Đây là nỗi sợ thật, không nên gạt đi. Bạn có thể giải thích rằng phát hiện sớm thì thường có nhiều lựa chọn nhẹ nhàng hơn; còn nếu không có gì thì cả nhà yên tâm.

Sợ mất cả ngày, chờ đợi, đi lại. Hứa và làm được: con lo xe, lo giờ, ngồi chờ cùng. Một buổi sáng được sắp xếp tốt thuyết phục hơn mọi lời giải thích.

Thấy mình khoẻ, không cần. Giải thích rằng nhiều bệnh như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận không gây khó chịu cho tới khi muộn, nên "thấy khoẻ" chưa đủ biết.

Từng có trải nghiệm không vui ở bệnh viện. Hỏi bố mẹ lần trước điều gì làm khó chịu nhất, rồi tránh đúng điều đó: chọn giờ vắng, chọn nơi gần, có người đi cùng suốt.

Ngại phải cởi đồ, ngại khám phụ khoa hay khám tuyến tiền liệt. Nhiều mẹ ngại khám với bác sĩ nam, nhiều bố ngại nói chuyện tiểu tiện. Hỏi trước cơ sở có thể bố trí bác sĩ cùng giới không, và để bố mẹ được nói chuyện riêng với bác sĩ nếu muốn.

Mở lời thế nào để bố mẹ đồng ý

Câu "bố mẹ phải đi khám đi" hiếm khi có tác dụng; nó biến chuyện sức khoẻ thành chuyện ai nghe ai. Hiệu quả hơn là gắn buổi khám vào một lý do cụ thể mà bố mẹ quan tâm: muốn khoẻ để trông cháu, để đi chơi xa dịp Tết, để chuẩn bị cho một chuyến về quê. Một lý do gần gũi đáng giá hơn mười bài báo.

Rủ đi cùng cũng có tác dụng: "con cũng đến tuổi phải tầm soát, bố đi cùng con luôn nhé". Khi đó buổi khám là chuyện bình thường trong nhà, không phải dấu hiệu bố mẹ đã già yếu. Có gia đình nhờ người bố mẹ tin, như anh chị em ruột hay một bác sĩ quen, nói giúp một câu.

Nên để bố mẹ có quyền chọn trong khuôn khổ: chọn ngày, chọn nơi trong hai ba lựa chọn, chọn có làm mục này hay không sau khi nghe bác sĩ giải thích. Người lớn tuổi đồng ý dễ hơn khi họ vẫn thấy mình làm chủ.

Điều không nên làm: doạ bằng chuyện người quen vừa phát hiện bệnh nặng, hay tự đặt gói rồi báo bố mẹ phải đi. Những cách này có thể làm bố mẹ đi một lần nhưng ngại hẳn những lần sau.

Mục khám thường được cân nhắc cho người lớn tuổi

Bảng dưới là các nhóm mục mà khuyến cáo phổ biến hay nhắc tới cho người trên 60 tuổi. Bác sĩ sẽ chọn theo bệnh đang có, thuốc đang dùng và sức khoẻ chung; không phải ai cũng cần tất cả.

NhómThường gồmLưu ý ở người lớn tuổi
Nền tảngHuyết áp, cân nặng, đường huyết hoặc HbA1c, mỡ máu, chức năng thận, công thức máuThận yếu dần theo tuổi, ảnh hưởng tới liều nhiều thuốc
Rà soát thuốcMang toàn bộ thuốc đang dùng cho bác sĩ xemUống nhiều loại cùng lúc dễ tương tác, dễ chóng mặt, té ngã
Xương và té ngãĐo mật độ xương với phụ nữ từ 65 tuổi theo USPSTF; hỏi về té ngãGãy xương sau ngã nhẹ là dấu hiệu cần chú ý
Nhìn và ngheKhám mắt, kiểm tra thính lực khi có dấu hiệuNghe kém, nhìn kém làm bố mẹ ngại giao tiếp, dễ ngã
Trí nhớ, tâm trạngBác sĩ hỏi khi gia đình thấy thay đổiKể cho bác sĩ những thay đổi cụ thể con quan sát được
Tầm soát ung thưTheo tuổi và tình trạng sức khoẻSau khoảng 75 tuổi nhiều tầm soát được cân nhắc cá nhân hoá, có khi không còn lợi

Khuyến cáo có thể cập nhật, khoảng tham chiếu mỗi phòng xét nghiệm khác nhau, và ở người lớn tuổi bác sĩ càng điều chỉnh nhiều theo từng người.

Vì sao gói to nhất không phải món quà tốt nhất cho bố mẹ

Con cái thương bố mẹ hay chọn gói đắt nhất cho yên tâm. Nhưng ở người lớn tuổi, làm thật nhiều xét nghiệm có mặt trái rõ hơn ở người trẻ. Càng nhiều mục, càng dễ có kết quả lệch nhẹ; mỗi kết quả lệch có thể kéo theo chụp chiếu, nội soi, sinh thiết, mỗi thứ đều làm người già mệt và có rủi ro riêng.

Một điểm ít được nói: với người đã lớn tuổi hoặc có nhiều bệnh nền, phát hiện một khối u nhỏ phát triển chậm chưa chắc đã giúp sống lâu hơn hay khoẻ hơn, nhưng chắc chắn mang lại lo âu và có khi những can thiệp không cần thiết. Đó là lý do các khuyến cáo tầm soát ung thư thường có mốc tuổi trên, và sau mốc đó cần bác sĩ bàn kỹ với từng người.

Món quà tốt hơn thường là một buổi khám với bác sĩ có thời gian ngồi nghe, rà lại toàn bộ thuốc bố mẹ đang uống, và một kế hoạch theo dõi rõ ràng cho các bệnh đang có. Hỏi bố mẹ muốn gì cũng quan trọng: có người muốn biết mọi thứ, có người chỉ muốn khoẻ để sinh hoạt bình thường.

Lịch trình một buổi khám cho bố mẹ đỡ mệt

Người lớn tuổi mệt nhanh khi phải nhịn ăn lâu, chờ đợi và đi qua nhiều phòng. Sắp xếp sau đây giúp buổi sáng nhẹ nhàng hơn.

  1. Một tuần trước: gom toàn bộ thuốc đang dùng (chụp ảnh vỏ hộp), kết quả khám cũ, giấy ra viện. Hỏi cơ sở yêu cầu nhịn ăn và hỏi bác sĩ đang điều trị về thuốc buổi sáng, nhất là thuốc huyết áp, thuốc đái tháo đường.
  2. Đặt giờ sớm nhất có thể để bố mẹ không phải nhịn ăn lâu. Hỏi cơ sở có lối ưu tiên cho người cao tuổi không.
  3. Sáng hôm khám: mang theo bữa ăn nhẹ, nước, áo khoác mỏng, ghế gấp nhỏ nếu nơi chờ đông. Mang kính, máy trợ thính nếu bố mẹ đang dùng.
  4. Lấy máu và các mục cần nhịn ăn trước, cho bố mẹ ăn ngay sau đó rồi mới làm các mục còn lại.
  5. Con nên vào cùng phòng khám (khi bố mẹ đồng ý) để ghi lại lời bác sĩ; người lớn tuổi thường nhớ được rất ít sau khi ra khỏi phòng.
  6. Trước khi về, hỏi rõ: khi nào có kết quả, ai sẽ giải thích, lịch tái khám là khi nào.

Nếu bố mẹ ở tỉnh khác, như ở Lâm Đồng còn con làm việc ở TP Hồ Chí Minh, có thể nhờ người thân ở gần đưa đi và gọi video với bác sĩ hoặc với người đưa đi lúc nghe kết quả, để con nắm được thông tin trực tiếp.

Sau buổi khám: ai giữ kết quả, ai nhắc lịch

Phần dễ rơi rớt nhất của việc chăm sức khoẻ bố mẹ là sau buổi khám. Kết quả về, mọi người đọc dòng kết luận, thấy "theo dõi" thì yên tâm, rồi không ai nhớ theo dõi cái gì và khi nào. Một năm sau, đợt khám mới lại bắt đầu từ đầu.

Nên chọn một người trong nhà giữ hồ sơ: chụp ảnh mọi phiếu kết quả, đặt tên theo năm, cất vào một thư mục chung mà anh chị em đều xem được. Cùng thư mục đó, ghi một trang ngắn gồm các bệnh đang có, thuốc đang dùng, các lần nằm viện, dị ứng thuốc. Khi bố mẹ phải đi cấp cứu bất ngờ, trang này giúp bác sĩ rất nhiều.

Ghi lịch tái khám và các tầm soát hẹn riêng vào lịch điện thoại của người lo việc, đặt nhắc trước một tuần. Với chỉ số được dặn theo dõi, ghi rõ theo dõi bằng cách nào, bao lâu, ở đâu. Nếu bố mẹ được dặn đo huyết áp ở nhà, hỏi bác sĩ cách ghi lại để mang theo lần sau.

Cuối cùng, kể với bố mẹ kết quả bằng lời dễ hiểu và nhẹ nhàng. Bố mẹ có quyền biết về sức khoẻ của mình, và hiểu được thì mới hợp tác lâu dài.

Khi nào cần đưa bố mẹ gặp bác sĩ ngay, không chờ đợt khám định kỳ

Người lớn tuổi hay giấu triệu chứng hoặc coi là "do già". Nên chú ý và đưa đi khám sớm khi thấy: sụt cân không rõ lý do, ăn kém kéo dài, ho lâu, đi ngoài ra máu hoặc phân đen, tiểu khó hoặc tiểu ra máu, phù chân, khó thở khi đi lại, té ngã nhiều lần, hay quên tăng nhanh, thay đổi tính tình rõ.

Gọi cấp cứu hoặc đưa tới cơ sở cấp cứu ngay khi bố mẹ đột ngột méo miệng, yếu hay tê một bên người, nói khó hoặc nói không ra lời, đau ngực hoặc tức ngực, khó thở đột ngột, lú lẫn đột ngột, ngất, đau đầu dữ dội bất thường. Với dấu hiệu đột quỵ, từng phút đều quý; đừng chờ "xem có đỡ không".

Sau buổi khám, nếu có chỉ số bất thường, hẹn gặp bác sĩ cùng bố mẹ để nghe giải thích. Đừng tự đọc kết quả rồi tự mua thuốc, thuốc bổ cho bố mẹ, vì người lớn tuổi đang dùng nhiều thuốc rất dễ gặp tương tác.

Câu hỏi thường gặp

Bố mẹ trên 70 tuổi có cần khám tổng quát mỗi năm không?

Thường nên gặp bác sĩ định kỳ để theo dõi huyết áp, đường huyết, thận, rà lại thuốc và hỏi về té ngã, trí nhớ. Nhưng không cần làm lại một gói lớn mỗi năm; bác sĩ sẽ chọn mục theo bệnh đang có và mong muốn của bố mẹ.

Bố mẹ nhất quyết không chịu đi khám thì làm sao?

Tìm hiểu lý do thật sự: sợ tốn tiền, sợ tin xấu hay ngại chờ đợi, rồi trả lời đúng lý do đó. Rủ đi cùng, gắn với một mục tiêu bố mẹ quan tâm, hoặc nhờ người bố mẹ tin nói giúp. Tránh doạ hay ép.

Có nên làm tầm soát ung thư cho bố mẹ đã ngoài 75 tuổi không?

Đây là quyết định cần bàn với bác sĩ cho từng người. Nhiều khuyến cáo có mốc tuổi trên, sau đó lợi ích giảm và rủi ro của thủ thuật tăng. Bác sĩ sẽ cân nhắc sức khoẻ chung, bệnh nền và mong muốn của bố mẹ.

Có cần mang hết thuốc bố mẹ đang uống đi khám không?

Nên mang hoặc chụp ảnh đầy đủ vỏ hộp, kể cả thuốc tự mua và thực phẩm bổ sung. Người lớn tuổi hay dùng nhiều loại cùng lúc; bác sĩ rà lại có thể phát hiện thuốc trùng, thuốc tương tác hay thuốc không còn cần.

Con ở xa thì theo dõi sức khoẻ bố mẹ thế nào?

Nhờ người thân ở gần đưa đi khám, xin bản kết quả chụp gửi qua điện thoại, và nếu được thì nghe bác sĩ giải thích qua cuộc gọi. Lưu kết quả các năm vào một chỗ để so sánh, và ghi lịch tái khám để nhắc bố mẹ.

Khám cho bố mẹ nên chọn bác sĩ nội tổng quát hay chuyên khoa?

Với người lớn tuổi có nhiều bệnh, một bác sĩ nội khoa hoặc lão khoa nhìn tổng thể và rà lại thuốc thường là điểm bắt đầu tốt. Bác sĩ đó sẽ giới thiệu sang chuyên khoa khi cần thay vì bố mẹ phải đi nhiều nơi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138