AmTham.comÂm Thầm
Đọc kết quả khám và xét nghiệm

Đọc kết quả điện tim khi khám sức khoẻ: nhịp xoang, block nhánh, dày thất nghĩa là gì

Kết luận điện tim trong gói khám hay có nhịp xoang, block nhánh phải, trục lệch, thay đổi sóng T. Hiểu chữ nào thường lành, chữ nào cần bác sĩ tim mạch xem thêm.

A slim Vietnamese woman in her forties sits quietly on a chair in a calm examination room after a heart check, hands resting on her lap, side view, warm diffused light

Điện tim (điện tâm đồ) ghi lại hoạt động điện của tim trong khoảng mười giây lúc bạn nằm yên. Kết luận “nhịp xoang” nghĩa là nhịp tim khởi phát đúng chỗ, là điều bình thường. Nhiều cụm từ khác như nhịp chậm xoang ở người hay tập luyện, block nhánh phải không hoàn toàn, thay đổi sóng T không đặc hiệu thường gặp ở người khoẻ, nhưng một số kết luận như block nhánh trái, rung nhĩ, dày thất trái cần được bác sĩ tim mạch xem thêm.

Cần nhớ một điểm ngay từ đầu: điện tim lúc nghỉ bình thường không loại trừ bệnh mạch vành, và Lực lượng đặc nhiệm dự phòng Hoa Kỳ (USPSTF) khuyến cáo không làm điện tim để tầm soát cho người lớn không triệu chứng có nguy cơ tim mạch thấp, vì lợi ích không rõ trong khi dễ dẫn tới thăm dò thừa. Dù vậy điện tim vẫn có trong nhiều gói khám, nên biết cách đọc kết luận là hữu ích.

Một tờ điện tim gồm những gì

Tờ điện tim là những đường gợn sóng trên giấy kẻ ô, ghi từ mười hai “chuyển đạo”, tức mười hai góc nhìn khác nhau vào hoạt động điện của tim. Mỗi nhịp tim tạo ra một chuỗi sóng mang tên P, QRS, T. Sóng P là tâm nhĩ co, phức bộ QRS là tâm thất co, sóng T là tâm thất hồi phục để chuẩn bị cho nhịp sau.

Phía trên tờ giấy thường có các con số do máy tự đo: tần số tim, khoảng PR, độ rộng QRS, khoảng QT và QTc (QT đã hiệu chỉnh theo nhịp tim), trục điện tim. Nhiều máy in thêm một dòng “diễn giải tự động”. Dòng này hữu ích nhưng hay báo động thừa hoặc đôi khi bỏ sót; kết luận có giá trị là kết luận do bác sĩ đọc và ký.

Khi nhận phiếu, bạn nên tìm ba thứ: kết luận của bác sĩ, tần số tim, và có chữ nào ngoài “nhịp xoang” không. Còn lại, các con số khoảng PR, QRS, QT là thứ bác sĩ dùng; bạn không cần tự so từng con số với ngưỡng.

Các kết luận hay gặp và mức cần quan tâm

Bảng dưới mô tả ý nghĩa thường gặp ở người không triệu chứng. Cùng một kết luận có thể quan trọng hơn ở người có triệu chứng, bệnh nền hoặc tiền sử gia đình đột tử, nên luôn để bác sĩ đặt vào bối cảnh.

Kết luận trên phiếuÝ nghĩa thường gặpThường cần làm gì
Nhịp xoang, trong giới hạn bình thườngNhịp khởi phát đúng chỗ, không thấy bất thườngKhông cần làm gì thêm vì điện tim
Nhịp chậm xoangTim đập chậm, hay gặp ở người tập thể thao, lúc ngủ, do một số thuốcBáo bác sĩ nếu kèm chóng mặt, ngất, mệt
Nhịp nhanh xoangTim đập nhanh do lo lắng, sốt, mất nước, cà phê, thiếu máu, cường giápBác sĩ tìm nguyên nhân nếu kéo dài
Block nhánh phải không hoàn toànThường là biến thể bình thường ở người trẻ khoẻThường không cần thêm gì nếu không triệu chứng
Block nhánh tráiÍt gặp ở người khoẻ, có thể liên quan bệnh timNên được bác sĩ tim mạch đánh giá, thường cần siêu âm tim
Dày thất tráiGợi ý thành tim dày, có thể do tăng huyết áp lâu năm; người gầy, trẻ dễ bị máy báo nhầmBác sĩ có thể cho siêu âm tim để xác nhận
Thay đổi ST-T không đặc hiệuThường gặp, nhiều nguyên nhân vô hại; đôi khi gợi ý thiếu máu cơ timĐọc cùng triệu chứng và yếu tố nguy cơ
Ngoại tâm thu thưaNhịp đến sớm lẻ tẻ, hay gặp ở người khoẻBáo bác sĩ nếu hồi hộp nhiều hoặc dày
Rung nhĩ, cuồng nhĩRối loạn nhịp làm tăng nguy cơ đột quỵCần gặp bác sĩ sớm, không chờ lần khám sau

“Trục trái”, “trục phải”, “điện thế thấp” là những mô tả về hướng và biên độ sóng, có thể do tư thế tim, thể trạng, lớp mỡ hay phổi. Chúng có ý nghĩa khi đi cùng các bất thường khác, ít khi có ý nghĩa đứng riêng ở người khoẻ.

Các con số in trên đầu tờ điện tim

Máy in sẵn vài con số. Bảng dưới ghi khoảng thường dùng ở người lớn theo quy ước kinh điển trong tim mạch học; máy và bác sĩ có thể dùng ngưỡng hơi khác, và một con số lệch đơn lẻ luôn phải đọc cùng hình dạng sóng.

Con sốĐo cái gìKhoảng thường dùng ở người lớn
Tần số tim (HR)Số nhịp mỗi phút lúc đoKhoảng 60 tới 100 lần mỗi phút; dưới 60 gọi là chậm, trên 100 gọi là nhanh, nhưng người tập luyện thường thấp hơn mà vẫn bình thường
Khoảng PRThời gian xung điện đi từ nhĩ xuống thấtKhoảng 120 tới 200 mili giây; dài hơn gọi là block nhĩ thất độ một, thường lành nếu đơn độc
QRSThời gian tâm thất khử cựcDưới khoảng 120 mili giây; rộng hơn gợi ý block nhánh hoặc dẫn truyền bất thường
QTcQT hiệu chỉnh theo nhịp timNgưỡng khác nhau theo giới; QTc dài cần bác sĩ xem lại thuốc đang dùng và điện giải
TrụcHướng tổng thể của dòng điện trong timLệch nhẹ hay gặp, có ý nghĩa khi đi cùng bất thường khác

Không cần thuộc các con số này. Mục đích của bảng là giúp bạn hiểu vì sao máy in chữ “bất thường” khi tần số tim của người chạy bộ là 52, và vì sao QTc dài là điều đáng nói với bác sĩ kê đơn nếu bạn đang dùng thuốc.

Vì sao điện tim nghỉ bình thường không có nghĩa tim hoàn toàn khoẻ

Nó chỉ chụp mười giây. Rối loạn nhịp từng cơn có thể không xuất hiện đúng lúc đo. Người hay hồi hộp từng đợt có thể cần holter điện tim ghi suốt hai mươi bốn giờ hoặc lâu hơn, theo chỉ định của bác sĩ.

Mạch vành hẹp vẫn có thể cho điện tim nghỉ bình thường. Khi nằm nghỉ, tim cần ít oxy nên chỗ hẹp chưa gây thay đổi. Người có triệu chứng đau ngực khi gắng sức cần bác sĩ đánh giá bằng phương pháp khác, không dựa vào một tờ điện tim bình thường.

Nó không đo huyết áp, mỡ máu, đường huyết. Ba yếu tố nguy cơ tim mạch âm thầm quan trọng nhất phải được kiểm tra riêng. Một tờ điện tim đẹp không bù được việc chưa từng đo huyết áp đúng cách hay chưa xét nghiệm mỡ máu.

Nó cũng không thay siêu âm tim. Điện tim nhìn hoạt động điện, siêu âm tim nhìn cấu trúc và sức bóp. Bệnh van tim, một số bệnh cơ tim có thể chưa làm thay đổi điện tim ở giai đoạn đầu.

Tình huống mẫu: anh Quân, 34 tuổi, chạy bộ và “nhịp chậm xoang, block nhánh phải không hoàn toàn”

Anh Quân làm kỹ sư ở Hà Nội, chạy bộ năm buổi mỗi tuần. Phiếu điện tim trong gói khám công ty ghi tần số 52 lần mỗi phút, nhịp chậm xoang, block nhánh phải không hoàn toàn. Dòng diễn giải tự động của máy còn ghi “có thể bất thường”. Anh hoảng vì chữ “block” nghe như tắc nghẽn.

Thật ra “block nhánh” là chậm dẫn truyền điện qua một nhánh, không phải tắc mạch máu. Block nhánh phải không hoàn toàn và nhịp chậm xoang đều là những thay đổi hay gặp ở người tập sức bền. Khi anh không có chóng mặt, ngất, khó thở hay đau ngực, bác sĩ thường giải thích và không cần làm gì thêm. Nếu anh có ngất khi đang chạy, hoặc trong gia đình có người đột tử khi còn trẻ, bác sĩ sẽ muốn khám kỹ hơn, có khi siêu âm tim hoặc làm thêm thăm dò.

Điều nên học từ câu chuyện của anh Quân là: đừng để dòng diễn giải của máy quyết định cảm xúc của bạn; mang tờ điện tim và kể đầy đủ thói quen tập luyện, triệu chứng, tiền sử gia đình cho bác sĩ.

Chuẩn bị và câu hỏi khi đi đọc kết quả điện tim

Một vài việc nhỏ giúp tờ điện tim chính xác hơn và buổi đọc kết quả có ích hơn:

  1. Trước khi đo, nằm nghỉ vài phút, tránh vừa leo cầu thang hay vừa uống cà phê đặc, vì nhịp nhanh làm thay đổi một số chỉ số.
  2. Báo nhân viên nếu bạn đang dùng thuốc tim mạch, thuốc huyết áp, thuốc điều trị rối loạn nhịp, một số thuốc kháng sinh hay thuốc tâm thần, vì chúng có thể làm thay đổi khoảng QT và nhịp tim.
  3. Giữ lại tờ điện tim gốc, không chỉ phiếu kết luận; lần sau mang theo để bác sĩ so sánh xem thay đổi có mới không.
  4. Hỏi bác sĩ: kết luận này có phải biến thể bình thường không, có cần siêu âm tim hay holter không?
  5. Hỏi thêm: với huyết áp, mỡ máu, đường huyết hiện tại, nguy cơ tim mạch của em ở mức nào, và cần kiểm tra lại những gì?
  6. Hỏi rõ: triệu chứng nào thì em phải đi khám ngay, không chờ hẹn?

Câu hỏi về nguy cơ tim mạch tổng thể thường có giá trị hơn nhiều so với bàn mãi về một chữ trên tờ điện tim.

Khi nào cần gặp bác sĩ tim mạch và khi nào phải gọi cấp cứu

Nên đặt lịch gặp bác sĩ tim mạch khi kết luận có block nhánh trái, block nhĩ thất độ cao, rung nhĩ hoặc cuồng nhĩ, khoảng QT dài, dày thất trái, dấu hiệu nghi sóng Q bệnh lý hay thiếu máu cơ tim; khi bạn có hồi hộp từng cơn, chóng mặt, ngất, khó thở khi gắng sức; hoặc khi trong gia đình có người đột tử hay bệnh tim khi còn trẻ, dù tờ điện tim của bạn bình thường.

Gọi cấp cứu hoặc tới cơ sở cấp cứu ngay khi đau thắt ngực, đau đè nặng ngực lan lên hàm, vai, cánh tay kéo dài vài phút, nhất là kèm vã mồ hôi, buồn nôn, khó thở; khi ngất; khi tim đập rất nhanh hoặc loạn kèm choáng váng; khi đột ngột yếu, tê nửa người, nói khó, méo miệng. Không tự lái xe tới viện khi đang có những triệu chứng này, và đừng chờ đi đo điện tim “cho chắc” ở nơi gần nhà.

Các khuyến cáo về việc có nên làm điện tim tầm soát cho người không triệu chứng có thể cập nhật, và bác sĩ sẽ cân nhắc theo nguy cơ, nghề nghiệp (ví dụ lái xe, phi công, vận động viên) của từng người.

Câu hỏi thường gặp

Nhịp xoang có phải là bệnh không?

Không. Nhịp xoang nghĩa là nhịp tim xuất phát từ nút xoang, vị trí khởi phát bình thường. Kết luận “nhịp xoang đều” là kết quả bình thường mong đợi trên điện tim.

Block nhánh phải không hoàn toàn có nguy hiểm không?

Ở người trẻ khoẻ không triệu chứng, đây thường là biến thể bình thường. Bác sĩ sẽ xem thêm nếu bạn có triệu chứng, tiếng thổi ở tim hay bất thường khác đi kèm.

Máy ghi “có thể bất thường” thì có cần lo không?

Dòng diễn giải tự động của máy hay báo nhạy hơn cần thiết. Kết luận đáng tin là của bác sĩ đọc điện tim. Nếu phiếu chỉ có dòng của máy, hãy nhờ bác sĩ đọc lại.

Điện tim bình thường có loại trừ bệnh mạch vành không?

Không. Điện tim lúc nghỉ có thể bình thường dù mạch vành đã hẹp. Người có đau ngực khi gắng sức hoặc nhiều yếu tố nguy cơ cần bác sĩ đánh giá bằng phương pháp phù hợp.

Người khoẻ có cần đo điện tim mỗi năm không?

Với người lớn không triệu chứng và nguy cơ tim mạch thấp, USPSTF khuyến cáo không làm điện tim để tầm soát. Một số nghề nghiệp hoặc người có nguy cơ cao thì khác, bác sĩ sẽ tư vấn.

Dày thất trái trên điện tim có chắc là tim to không?

Không chắc. Tiêu chuẩn trên điện tim có thể dương tính nhầm ở người trẻ, gầy. Bác sĩ thường dùng siêu âm tim để xác nhận và tìm nguyên nhân như tăng huyết áp lâu năm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138