AmTham.comÂm Thầm
Tuổi nào nên khám gì

Khám sức khoẻ trước khi cưới gồm những gì: danh mục cho cả hai người

Khám tiền hôn nhân nên có gì cho cả hai: viêm gan B, HIV, giang mai, nhóm máu, sàng lọc người mang gen thalassemia, miễn dịch rubella. Mục nào cần, mục nào thừa.

A young Vietnamese couple sit close together on a sofa in a clinic lounge holding hands, seen from behind, a potted palm nearby, soft diffused light

Khám sức khoẻ trước khi cưới nên có cho cả hai người: xét nghiệm viêm gan B, HIV, giang mai, nhóm máu kèm Rh, công thức máu để sàng lọc người mang gen thalassemia, và người nữ kiểm tra miễn dịch rubella; cả hai kể rõ bệnh mạn tính và thuốc đang dùng. Mục đích không phải để "chấm điểm" nhau, mà để biết trước những việc cần chuẩn bị cho cuộc sống chung và cho lần mang thai đầu tiên.

Ở Việt Nam, khám tiền hôn nhân là việc tự nguyện và được khuyến khích, không phải một giấy tờ bắt buộc khi đăng ký kết hôn. Bài này giải thích từng mục để làm gì, kết quả nào cần đi tiếp, mục nào hay được mời làm mà ít giá trị, và cách nói chuyện với nhau về kết quả. Danh mục cuối cùng do bác sĩ quyết định theo tiền sử của hai bạn; khoảng tham chiếu mỗi phòng xét nghiệm khác nhau.

Danh mục cơ bản và mỗi mục để làm gì

Bảng dưới gom những xét nghiệm thường được bác sĩ đề nghị trong khám tiền hôn nhân. Cột cuối nói vì sao mục đó có ý nghĩa với cả hai người chứ không chỉ một bên.

Xét nghiệmAi làmĐể biết điều gìKết quả bất thường thì làm gì
Viêm gan BCả haiCó đang mang virus không, đã có miễn dịch chưaNgười kia tiêm phòng nếu chưa có miễn dịch; người mang virus gặp bác sĩ chuyên khoa
HIV, giang maiCả haiBệnh lây qua đường tình dục và từ mẹ sang conĐiều trị sớm, bảo vệ bạn đời và thai nhi
Nhóm máu ABO và RhCả haiNgười nữ Rh âm có bạn đời Rh dương cần được theo dõi khi mang thaiBáo bác sĩ sản ngay từ lần khám thai đầu
Công thức máuCả haiThiếu máu, hồng cầu nhỏ gợi ý mang gen thalassemiaLàm thêm theo chỉ định, tư vấn di truyền nếu cả hai cùng mang gen
Miễn dịch rubellaNữĐã có kháng thể bảo vệ chưaTiêm phòng và chờ đủ thời gian bác sĩ dặn trước khi mang thai
Đường huyết, huyết áp, chức năng tuyến giáp khi có lý doTheo chỉ địnhBệnh nền cần kiểm soát trước khi mang thaiGặp bác sĩ chuyên khoa để chuẩn bị

Bác sĩ có thể thêm chlamydia, lậu nếu có nguy cơ, hoặc các mục khác tuỳ tiền sử. Ngược lại, nếu một người đã có kết quả gần đây ở lần khám khác, hãy mang theo để không làm lại.

Thalassemia: vì sao một xét nghiệm máu đơn giản lại đáng làm

Thalassemia là bệnh di truyền về huyết sắc tố, khá phổ biến ở Việt Nam và Đông Nam Á. Điểm mấu chốt nằm ở người mang gen: họ thường hoàn toàn khoẻ mạnh, có khi chỉ thiếu máu nhẹ hoặc không có gì, và không biết mình mang gen. Nếu chỉ một người mang gen, con thường không bị bệnh nặng. Nếu cả hai cùng mang gen của cùng một nhóm, mỗi lần mang thai có khả năng sinh con mắc thể nặng.

Bước sàng lọc đầu tiên rất đơn giản: công thức máu. Hai chỉ số đáng chú ý là thể tích trung bình hồng cầu (MCV) và lượng huyết sắc tố trung bình hồng cầu (MCH). Khi chúng thấp, bác sĩ sẽ phân biệt giữa thiếu sắt và mang gen thalassemia, thường bằng xét nghiệm sắt huyết thanh hoặc ferritin và điện di huyết sắc tố, đôi khi cần xét nghiệm gen.

Chỗ hay sai là thấy hồng cầu nhỏ thì tự kết luận thiếu máu thiếu sắt và tự mua thuốc sắt uống. Người mang gen thalassemia không thiếu sắt mà uống sắt kéo dài có thể gây hại. Một kết quả bất thường cần bác sĩ đọc, và nếu cả hai cùng có chỉ số thấp thì nên làm đủ các bước trước khi có thai, vì khi đó các lựa chọn còn rộng hơn nhiều.

Những mục hay được mời mà không nhất thiết cần

Tinh dịch đồ cho mọi nam giới. Đây là xét nghiệm đánh giá khả năng sinh sản, có ích khi cặp đôi đã cố gắng có con một thời gian mà chưa được, hoặc nam giới có tiền sử quai bị biến chứng, chấn thương, phẫu thuật vùng bìu. Không cần làm thường quy trước khi cưới.

Đánh giá dự trữ buồng trứng cho mọi phụ nữ. Xét nghiệm hormone kiểu này chỉ có ý nghĩa trong bối cảnh cụ thể và bác sĩ hiếm khi cần nó ở người trẻ chưa có vấn đề gì về sinh sản. Một kết quả "thấp" không có ý nghĩa dự báo chắc chắn và chỉ gây lo.

Bộ xét nghiệm chỉ điểm ung thư. Không liên quan đến mục đích khám tiền hôn nhân, và không được khuyến cáo để tầm soát ở người trẻ khoẻ.

Xét nghiệm gen diện rộng. Sàng lọc người mang gen mở rộng đang được dùng ở một số nơi, nhưng nó cần tư vấn di truyền trước và sau. Nếu muốn làm, hãy làm qua bác sĩ di truyền, không chọn từ gói.

Chụp chiếu toàn thân. Không có lý do y khoa trong bối cảnh này. Nếu gói khám có mục này, hãy hỏi thẳng nó trả lời câu hỏi nào về sức khoẻ của hai bạn; không có câu trả lời rõ thì có thể bỏ qua mà không mất gì.

Tình huống: một người mang virus viêm gan B

Giả định anh Khoa, 29 tuổi, và chị Mai, 27 tuổi, ở Hải Phòng, đi khám trước cưới. Kết quả cho thấy anh Khoa mang virus viêm gan B, còn chị Mai chưa có kháng thể bảo vệ. Cả hai hoảng, chị Mai bắt đầu nghĩ tới chuyện hoãn cưới.

Bác sĩ giải thích: viêm gan B lây qua máu, quan hệ tình dục và từ mẹ sang con, không lây qua ăn chung, ôm, hôn thông thường. Việc cần làm cho chị Mai là tiêm vắc xin viêm gan B đủ liều, kiểm tra lại kháng thể sau tiêm theo hẹn, và dùng bao cao su cho tới khi có miễn dịch. Anh Khoa cần gặp bác sĩ chuyên khoa gan để đánh giá giai đoạn và lịch theo dõi, việc này anh vẫn phải làm dù có cưới hay không.

Câu chuyện này cho thấy giá trị thật của khám tiền hôn nhân: không phải để chọn hay loại một người, mà để biết sớm và làm đúng. Nếu không khám, chị Mai có thể nhiễm virus mà không biết, và việc phòng lây cho con khi mang thai sau này cũng chậm trễ.

Rà lại tiêm chủng: phần dễ bị quên nhất của khám tiền hôn nhân

Nhiều cặp đôi chỉ nghĩ tới xét nghiệm mà quên rằng một phần lớn việc chuẩn bị là tiêm phòng. Một số vắc xin không nên tiêm khi đang mang thai, nên cần làm trước. Những mục nên hỏi bác sĩ:

  • Viêm gan B: người chưa có kháng thể bảo vệ nên tiêm đủ liều, nhất là khi bạn đời mang virus.
  • Sởi, quai bị, rubella: người nữ chưa có miễn dịch rubella nên tiêm trước khi mang thai; vắc xin này là vắc xin sống nên bác sĩ sẽ dặn khoảng thời gian cần tránh có thai sau tiêm.
  • Thuỷ đậu: người chưa từng mắc và chưa tiêm có thể được khuyên tiêm trước khi mang thai, cũng là vắc xin sống.
  • HPV: Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật Hoa Kỳ khuyến nghị tiêm tới 26 tuổi; từ 27 đến 45 tuổi là quyết định cùng bác sĩ. Không tiêm trong thai kỳ.
  • Cúm và các vắc xin trong thai kỳ: bác sĩ sản khoa sẽ hướng dẫn khi có thai, không cần tiêm trước.
  • Nam giới cũng nên rà lại viêm gan B, sởi, quai bị, rubella; người nam có miễn dịch giúp bảo vệ vợ khi mang thai.

Mang sổ tiêm chủng hoặc giấy tờ cũ tới buổi khám. Nếu không còn giấy tờ, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm kháng thể cho một vài bệnh để quyết định có cần tiêm hay không, thay vì tiêm lại tất cả.

Chuẩn bị và trao đổi kết quả với nhau

Khám tiền hôn nhân dễ gây căng thẳng nếu không bàn trước. Một cách làm nhẹ nhàng:

  1. Thống nhất từ đầu rằng cả hai cùng khám, cùng xem kết quả, và mục đích là chuẩn bị chứ không phải đánh giá nhau.
  2. Mỗi người hỏi gia đình mình về các bệnh di truyền đã biết, người thân bị thiếu máu nặng từ nhỏ, sẩy thai nhiều lần, hay bệnh gan.
  3. Tìm sổ tiêm chủng hoặc giấy tờ tiêm viêm gan B, rubella, HPV nếu còn.
  4. Kể với bác sĩ các bệnh mạn tính, thuốc đang dùng, kế hoạch có con sớm hay muộn.
  5. Khi có kết quả, đọc cùng bác sĩ trước, đừng tự tra mạng rồi kết luận.
  6. Nếu có kết quả cần theo dõi, hỏi: việc này ảnh hưởng gì tới bạn đời và tới lần mang thai, cần làm gì và khi nào?
  7. Giữ bản sao kết quả cho cả hai để mang theo khi khám thai sau này.

Kết quả khám là thông tin y tế riêng tư của mỗi người. Chia sẻ với bạn đời là lựa chọn nên làm, nhưng không ai có quyền đòi xem kết quả của người khác ngoài chính hai bạn.

Khi nào cần gặp bác sĩ ngay và nhắc về chuẩn bị mang thai

Nếu kết quả cho thấy một trong hai người mang virus viêm gan B, viêm gan C, HIV hay giang mai, hãy gặp bác sĩ chuyên khoa sớm, không chờ tới ngày cưới. Điều trị và phòng lây càng sớm càng tốt cho cả hai. Nếu cả hai cùng có chỉ số gợi ý mang gen thalassemia, hãy hẹn tư vấn di truyền trước khi có thai.

Người nữ có đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tuyến giáp, động kinh hoặc đang dùng thuốc kéo dài nên gặp bác sĩ trước khi mang thai, vì một số thuốc cần đổi và bệnh cần kiểm soát tốt trước. Việc khám trước mang thai cụ thể hơn khám tiền hôn nhân và bác sĩ sản khoa sẽ dặn riêng.

Đi khám ngay khi có đau bụng dưới kèm sốt, ra khí hư bất thường, loét bộ phận sinh dục, tiểu buốt. Nếu đã có thai mà đau bụng dữ dội, ra máu âm đạo nhiều, choáng váng, ngất, cần đi cấp cứu ngay vì có thể là thai ngoài tử cung.

Câu hỏi thường gặp

Khám tiền hôn nhân có bắt buộc không?

Ở Việt Nam, khám tiền hôn nhân là việc tự nguyện, được khuyến khích chứ không phải giấy tờ bắt buộc khi đăng ký kết hôn. Tuy vậy nó giúp hai người biết sớm những việc cần chuẩn bị, nhất là trước lần mang thai đầu.

Nam giới khám tiền hôn nhân cần làm những gì?

Thường gồm viêm gan B, HIV, giang mai, nhóm máu, công thức máu để sàng lọc gen thalassemia, và kể rõ bệnh mạn tính. Tinh dịch đồ không cần làm thường quy, chỉ khi có lý do cụ thể hoặc khó có con.

Cả hai cùng mang gen thalassemia thì có nên cưới không?

Đó là quyết định của hai người. Điều nên làm là gặp bác sĩ di truyền để hiểu khả năng con mắc bệnh và các lựa chọn khi mang thai. Biết trước giúp hai bạn chủ động hơn rất nhiều so với phát hiện muộn.

Bạn đời mang virus viêm gan B thì có lây không?

Viêm gan B lây qua máu, quan hệ tình dục và từ mẹ sang con. Người chưa có miễn dịch nên tiêm vắc xin đủ liều và kiểm tra lại kháng thể. Người mang virus cần được bác sĩ chuyên khoa theo dõi định kỳ.

Nên khám tiền hôn nhân trước ngày cưới bao lâu?

Nên khám sớm, khoảng vài tháng trước khi cưới hoặc trước khi định có con, vì một số việc như tiêm vắc xin viêm gan B, rubella cần nhiều mũi và cần thời gian chờ trước khi mang thai.

Kết quả xét nghiệm khám ở công ty có dùng thay được không?

Một số mục như công thức máu, viêm gan B có thể dùng nếu làm gần đây. Hãy mang theo để bác sĩ quyết định, nhưng các mục như HIV, giang mai, nhóm máu, rubella thường không có trong gói khám công ty.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138