AmTham.comÂm Thầm
Bệnh thận mạn và đường tiết niệu

Sỏi thận không triệu chứng phát hiện khi siêu âm: có cần lo và nên làm gì tiếp

Siêu âm tổng quát tình cờ thấy sỏi thận dù không đau. Đọc dòng kết luận thế nào, khi nào chỉ cần theo dõi, khi nào cần khám tiết niệu và dấu hiệu phải đi cấp cứu.

Construction engineer in sportswear refills a large glass water bottle at an office pantry counter, seen from the side and behind, bright midday light, clean white tiles

Sỏi thận phát hiện tình cờ khi siêu âm mà không gây đau thường không phải tình huống khẩn cấp, nhưng cần được bác sĩ tiết niệu đánh giá để quyết định theo dõi hay can thiệp. Yếu tố quyết định là kích thước, vị trí, có gây ứ nước thận hay không và tiền sử của bạn.

Nhiều người đọc dòng "sỏi thận phải" trên phiếu siêu âm rồi hoặc hoảng hốt đi tìm cách "tán sỏi tại nhà", hoặc bỏ qua vì không đau. Cả hai phản ứng đều không hợp lý. Bài này giúp bạn đọc đúng phiếu siêu âm, biết câu hỏi nên đặt cho bác sĩ, những dấu hiệu cảnh báo phải đi ngay và lý do vì sao sỏi "im lặng" vẫn cần theo dõi.

Vì sao sỏi có thể nằm im nhiều năm

Sỏi hình thành khi một số chất trong nước tiểu như canxi, oxalat, axit uric quá đậm đặc và kết tinh lại. Phần lớn sỏi bắt đầu trong các đài thận, những khoang nhỏ của thận nơi nước tiểu được gom lại. Khi nằm yên ở đài thận và không cản dòng nước tiểu, sỏi thường không gây đau. Có người mang sỏi nhiều năm và chỉ biết qua một lần siêu âm.

Cơn đau quặn thận điển hình xảy ra khi sỏi rơi xuống niệu quản, ống dẫn nước tiểu nhỏ hẹp từ thận xuống bàng quang, làm tắc dòng chảy. Vì vậy sỏi im lặng hôm nay vẫn có thể gây cơn đau vào một ngày nào đó, và cũng có thể nằm yên mãi. Không ai đoán trước chắc chắn được, đó là lý do cần theo dõi.

Một tình huống nguy hiểm hơn là sỏi gây tắc âm thầm, làm nước tiểu ứ lại trong thận lâu ngày mà người bệnh không đau nhiều. Ứ nước kéo dài có thể làm mất dần chức năng của quả thận bên đó. Siêu âm phát hiện ứ nước thận là chi tiết quan trọng hơn bản thân viên sỏi. Khi đọc phiếu, hãy tìm dòng mô tả đài bể thận có giãn hay không trước khi lo về kích thước viên sỏi.

Đọc dòng kết luận siêu âm

Phiếu siêu âm thường có vài cụm từ hay gặp. Bảng dưới giải thích nghĩa chung và mức độ cần đi khám; quyết định cụ thể thuộc bác sĩ.

Cụm từ trên phiếuNghĩa thường gặpNên làm gì
Sỏi thận, kèm kích thước tính bằng mmCó viên sỏi nằm trong thận, đo được đường kínhĐặt lịch khám tiết niệu, mang phiếu theo
Vi sỏi, sạn thậnCác tinh thể rất nhỏThường chỉ cần theo dõi; hỏi bác sĩ có cần xét nghiệm thêm
Vôi hoá, nốt vôiĐiểm sáng có thể là sỏi nhỏ hoặc vôi hoá mạch máu, mô thậnHỏi bác sĩ có cần phân biệt bằng phương pháp khác
Ứ nước thận, giãn đài bể thậnNước tiểu đang ứ lại trong thậnKhám sớm trong vài ngày, không đợi
Sỏi niệu quảnSỏi đã rời thận, nằm trong ống dẫnKhám sớm, nhất là khi có đau hoặc ứ nước
Nang thận đơn thuầnTúi dịch lành tính, khác sỏiThường chỉ theo dõi theo hướng dẫn của bác sĩ

Siêu âm có giới hạn: sỏi rất nhỏ có thể bị bỏ sót, sỏi trong niệu quản khó thấy, và một số điểm sáng bị đọc nhầm là sỏi. Vì vậy bác sĩ tiết niệu đôi khi chỉ định chụp cắt lớp liều thấp để khẳng định trước khi quyết định can thiệp. Đừng ngạc nhiên nếu kết luận lần sau khác lần trước khi đổi máy hay đổi người làm. Khi có thể, siêu âm lại ở cùng nơi để so sánh kích thước sỏi cho sát.

Những yếu tố làm dễ tạo sỏi

Uống ít nước, ra nhiều mồ hôi. Nước tiểu đậm đặc là điều kiện để tinh thể kết lại. Người làm việc ngoài trời nắng nóng, lái xe đường dài ít đi tiểu, người hay nhịn uống để đỡ phải đi vệ sinh thuộc nhóm này.

Tiền sử bản thân và gia đình. Người đã từng bị sỏi có khả năng bị lại cao hơn người chưa từng bị. Có bố mẹ, anh chị em bị sỏi cũng là một yếu tố nguy cơ, dù không có nghĩa chắc chắn mắc.

Béo phì, đái tháo đường, gout. Các rối loạn chuyển hoá này làm thay đổi thành phần nước tiểu theo hướng dễ tạo sỏi hơn.

Một số bệnh và thuốc. Cường tuyến cận giáp, một số bệnh đường ruột mạn tính, nhiễm trùng tiết niệu tái phát và một vài loại thuốc có liên quan tới sỏi. Bác sĩ sẽ hỏi khi tìm nguyên nhân.

Dị dạng đường tiết niệu. Chỗ hẹp, chỗ gấp khúc làm nước tiểu chảy chậm cũng tạo điều kiện cho sỏi hình thành. Siêu âm và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh giúp bác sĩ phát hiện.

Những câu nên hỏi bác sĩ tiết niệu

Một buổi khám thường ngắn, nên chuẩn bị sẵn câu hỏi sẽ giúp bạn ra về với một kế hoạch rõ ràng thay vì một nỗi lo mơ hồ:

  • Viên sỏi này có đang gây tắc hay ứ nước không?
  • Với kích thước và vị trí này, khả năng tự ra là thế nào, theo dõi hay can thiệp?
  • Bao lâu nên siêu âm lại một lần?
  • Có cần xét nghiệm máu, nước tiểu để tìm nguyên nhân tạo sỏi không?
  • Nếu tự ra sỏi, có nên giữ lại viên sỏi để phân tích thành phần không?
  • Những dấu hiệu nào thì phải quay lại ngay?
  • Công việc của mình, ví dụ làm ngoài trời, lái xe đường dài, có cần lưu ý gì thêm không?
  • Uống nước và ăn uống thế nào cho phù hợp với loại sỏi của mình?

Câu cuối đặc biệt quan trọng: lời khuyên ăn uống phổ biến trên mạng thường áp cho mọi loại sỏi như nhau, trong khi sỏi canxi oxalat, sỏi axit uric và các loại khác cần cách làm khác nhau. Chỉ khi biết loại sỏi, bác sĩ mới dặn cụ thể được.

Tình huống: anh Khoa và viên sỏi 4 mm

Giả định anh Khoa 38 tuổi ở Khánh Hoà, làm kỹ sư công trường ngoài trời, siêu âm khám định kỳ thấy một viên sỏi nhỏ ở đài dưới thận trái, không ứ nước. Anh chưa từng đau bụng hay tiểu máu. Một người quen khuyên anh uống một loại nước lá "tán sỏi", người khác bảo anh đi tán sỏi ngay cho xong.

Bác sĩ tiết niệu xem phiếu, hỏi tiền sử và cho làm tổng phân tích nước tiểu, creatinin. Mọi thứ bình thường. Với viên sỏi nhỏ, không tắc, không triệu chứng, bác sĩ đề nghị theo dõi bằng siêu âm định kỳ, dặn những dấu hiệu cần quay lại, và nhắc rằng công việc ngoài trời ra nhiều mồ hôi là một yếu tố anh nên lưu ý về lượng nước uống. Nếu sỏi tăng kích thước, gây tắc hoặc gây đau, kế hoạch sẽ thay đổi.

Anh Khoa không cần các loại nước "tán sỏi" không rõ thành phần, cũng không cần can thiệp khi chưa có chỉ định. Can thiệp nào cũng có rủi ro riêng, và với sỏi nhỏ im lặng, lợi ích chưa chắc lớn hơn rủi ro. Quyết định này thuộc bác sĩ, dựa trên từng trường hợp. Điều anh nên làm là lưu phiếu siêu âm, ghi lại ngày khám và kích thước sỏi, đặt nhắc lịch siêu âm lại theo hẹn, và nhớ rõ những dấu hiệu phải quay lại ngay mà bác sĩ đã dặn.

Ai cần được tìm nguyên nhân tạo sỏi kỹ hơn

Người sỏi tái phát. Bị sỏi nhiều lần, hoặc có nhiều viên ở cả hai thận, là lý do để bác sĩ làm thêm xét nghiệm máu và nước tiểu tìm rối loạn chuyển hoá đứng sau.

Người trẻ bị sỏi. Sỏi ở trẻ em hoặc người rất trẻ gợi ý có thể có nguyên nhân di truyền hay chuyển hoá cần tìm.

Người chỉ có một thận hoặc thận yếu. Một lần tắc nghẽn ở người chỉ có một thận chức năng là tình huống nặng hơn nhiều, nên được theo dõi chặt.

Người có gout hoặc axit uric máu cao. Axit uric cao liên quan tới một loại sỏi riêng; bác sĩ sẽ cân nhắc khi thấy cả hai cùng xuất hiện.

Người có bệnh nền liên quan. Một số bệnh đường ruột, cường tuyến cận giáp, nhiễm trùng tiết niệu tái phát có thể liên quan tới sỏi. Bác sĩ sẽ hỏi và chỉ định xét nghiệm phù hợp.

Người có nghề nghiệp đặc thù. Người lái xe đường dài, phi công, người làm việc ở nơi khó tiếp cận y tế thường được bác sĩ cân nhắc xử lý sỏi chủ động hơn, vì một cơn đau quặn bất ngờ khi đang làm việc có thể gây nguy hiểm cho chính họ và người khác.

Dấu hiệu phải đi cấp cứu và khi nào cần khám sớm

Đi cấp cứu ngay khi: đau quặn dữ dội vùng hông lưng lan xuống bụng dưới, bẹn kèm sốt, rét run, vì sỏi gây tắc cộng nhiễm trùng là tình huống nguy hiểm cần xử trí khẩn; không tiểu được hoặc tiểu rất ít; người chỉ có một thận bị cơn đau quặn; nôn liên tục không uống được gì; tiểu ra máu đỏ tươi nhiều hoặc có cục máu.

Khám sớm trong vài ngày khi: siêu âm có ứ nước thận dù không đau; có cơn đau quặn đã tự hết; tiểu buốt, tiểu rắt kèm sỏi đã biết; nước tiểu đục, có mùi lạ kéo dài. Ứ nước thận không đau dễ bị xem nhẹ, nhưng là tình huống có thể làm mất chức năng thận nếu để lâu. Phụ nữ mang thai có sỏi đã biết mà xuất hiện đau hông lưng, sốt, cũng nên báo bác sĩ sản khoa ngay vì thai kỳ làm thay đổi cách chẩn đoán và xử trí.

Còn nếu chỉ là sỏi nhỏ không tắc, không triệu chứng, đặt lịch khám tiết niệu thường quy là đủ. Sỏi thận không phải lý do để hoảng loạn, nhưng cũng không nên quên. Ghi lại kích thước, vị trí sỏi mỗi lần siêu âm để thấy sỏi đứng yên hay lớn lên; bác sĩ sẽ điều chỉnh theo dõi theo từng người.

Câu hỏi thường gặp

Sỏi thận nhỏ không đau có cần điều trị không?

Nhiều trường hợp sỏi nhỏ, không gây tắc, không triệu chứng chỉ cần theo dõi định kỳ. Quyết định theo dõi hay can thiệp do bác sĩ tiết niệu đưa ra dựa trên kích thước, vị trí và tiền sử của bạn.

Ứ nước thận có nguy hiểm không?

Ứ nước thận nghĩa là nước tiểu đang ứ lại trong thận, thường do tắc nghẽn. Nếu kéo dài có thể làm giảm chức năng quả thận đó, nên cần được khám sớm dù không đau.

Uống nước lá tán sỏi có tác dụng không?

Chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho các sản phẩm tán sỏi không rõ thành phần, và một số có thể gây hại thận hoặc tương tác thuốc. Hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng bất cứ thứ gì.

Sỏi thận có tự ra được không?

Sỏi nhỏ có thể tự ra theo nước tiểu, đôi khi kèm cơn đau. Khả năng tự ra phụ thuộc kích thước và vị trí. Bác sĩ sẽ cho biết trường hợp của bạn nên chờ hay cần hỗ trợ.

Bao lâu nên siêu âm lại khi có sỏi thận?

Không có mốc chung. Bác sĩ tiết niệu sẽ hẹn dựa trên kích thước sỏi, có ứ nước không và tiền sử của bạn. Hãy giữ lại phiếu siêu âm các lần để so sánh.

Vôi hoá thận khác sỏi thận thế nào?

Vôi hoá là lắng đọng canxi trong mô thận hoặc mạch máu, còn sỏi là khối kết tinh nằm trong đường dẫn nước tiểu. Trên siêu âm đôi khi khó phân biệt, bác sĩ có thể cần thêm phương pháp khác.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138