AmTham.comÂm Thầm
Mỡ máu và nguy cơ tim mạch

Triglycerid cao là gì: kết quả cao có đáng lo và nên làm gì tiếp theo

Triglycerid cao thường không gây triệu chứng và dao động mạnh theo bữa ăn, rượu bia. Bài giải thích các mức, nguyên nhân bác sĩ hay tìm và khi nào cần khám ngay.

Vietnamese man in his forties seen from behind sitting on a clinic waiting room sofa, glass of water on a low table, soft diffused daylight, muted coral cushions

Triglycerid cao nghĩa là lượng chất béo dự trữ năng lượng trong máu vượt mức thường gặp; theo phân loại của NCEP ATP III, mức dưới 1,7 mmol/L (150 mg/dL) là bình thường và từ 2,3 mmol/L (200 mg/dL) là cao. Đa số trường hợp không có triệu chứng, nhưng nó là tín hiệu nên được bác sĩ xem cùng các chỉ số khác.

Triglycerid khác cholesterol ở chỗ dao động rất mạnh: một bữa nhiều mỡ, vài cốc bia hay đường huyết đang cao đều có thể đẩy con số lên. Vì thế một lần cao đơn độc chưa nói lên nhiều, trong khi mức rất cao lại là chuyện cần xử lý sớm vì nguy cơ viêm tuỵ. Bài dưới đây giúp bạn phân biệt hai tình huống đó, hiểu bác sĩ sẽ tìm gì và biết dấu hiệu nào phải đi cấp cứu.

Triglycerid khác cholesterol ở chỗ nào

Cholesterol là nguyên liệu xây màng tế bào và nội tiết tố, còn triglycerid là dạng cơ thể cất giữ năng lượng thừa. Sau bữa ăn, ruột hấp thu chất béo và đóng gói thành hạt chylomicron giàu triglycerid đưa vào máu; giữa các bữa, gan tự sản xuất triglycerid từ đường và mỡ thừa, đóng vào hạt VLDL. Khi cơ thể dư năng lượng, kháng insulin hay gan nhiễm mỡ, gan sản xuất nhiều VLDL hơn và triglycerid máu tăng.

Chính vì gắn với chuyển hoá năng lượng, triglycerid thường đi chung một “bộ” với vòng eo lớn, HDL thấp, đường huyết cao và gan nhiễm mỡ. Khi bác sĩ thấy triglycerid cao, họ ít khi chỉ nghĩ tới mỡ máu mà nhìn sang cả đường huyết, men gan, huyết áp và cân nặng.

Một khác biệt nữa: các hạt giàu triglycerid khi bị phân giải để lại phần “tàn dư” vẫn chứa cholesterol. Phần cholesterol tàn dư này có thể thấm vào thành mạch như LDL. Đây là một trong những lý do các hội tim mạch hiện nay nhìn triglycerid cao kéo dài như dấu hiệu của nguy cơ xơ vữa tăng thêm, chứ không chỉ là chuyện ăn uống hôm trước.

Các mức triglycerid và ý nghĩa thường gặp

Bảng dưới kết hợp phân loại NCEP ATP III với mốc rất cao được hướng dẫn ESC/EAS 2019 nhắc tới. Khuyến cáo có thể cập nhật, khoảng tham chiếu mỗi phòng xét nghiệm khác nhau, và bác sĩ điều chỉnh theo từng người.

Mức triglyceridPhân loạiBác sĩ thường quan tâm điều gì
dưới 1,7 mmol/L (150 mg/dL)Bình thườngĐọc cùng LDL, HDL và nguy cơ chung
1,7–2,2 mmol/L (150–199 mg/dL)Ranh giới caoCó thể do bữa ăn, rượu; xem đường huyết, vòng eo
2,3–5,6 mmol/L (200–499 mg/dL)CaoTìm nguyên nhân thứ phát, nhìn non-HDL, cân nhắc nguy cơ tim mạch
từ 5,6 mmol/L (500 mg/dL)Rất caoĐánh giá sớm; nguy cơ viêm tuỵ tăng dần khi lên cao hơn
trên khoảng 10 mmol/L (880 mg/dL)Rất cao, nguy cơ viêm tuỵ rõTheo ESC/EAS, cần được bác sĩ đánh giá và xử trí sớm

Lưu ý: khi triglycerid vượt khoảng 4,5 mmol/L (400 mg/dL), LDL tính bằng công thức Friedewald không còn đáng tin. Nếu phiếu của bạn bỏ trống dòng LDL, đó thường là lý do.

Vì sao một lần cao chưa nói lên nhiều

Trong các chỉ số mỡ máu, triglycerid dao động nhiều nhất giữa các lần đo của cùng một người. Bữa tối nhiều mỡ, rượu bia trong hai ngày trước, đang ốm, đường huyết đang cao, một số thuốc mới bắt đầu, thậm chí thiếu ngủ và căng thẳng đều có thể góp phần. Đồng thuận châu Âu năm 2016 về xét nghiệm không nhịn ăn ghi nhận triglycerid sau bữa ăn thông thường tăng thêm khoảng 0,3 mmol/L, và với bữa nhiều mỡ hay có rượu thì tăng nhiều hơn.

Vì vậy khi gặp một lần triglycerid ở mức cao vừa, phản ứng hợp lý thường là: bác sĩ hỏi kỹ về điều kiện lấy máu, có thể cho làm lại, đôi khi lúc đói, trước khi kết luận. Nếu lần đo lại vẫn cao, lúc đó mới có cơ sở để tìm nguyên nhân và đánh giá nguy cơ.

Chị Hạnh, 39 tuổi, ở Huế, có triglycerid 3,1 mmol/L trong đợt khám công ty. Hỏi lại thì tối trước đó chị dự đám cưới, về muộn. Lần đo lại hai tuần sau, sinh hoạt bình thường, con số là 1,6 mmol/L. Ngược lại, anh trai chị đo hai lần cách nhau một tháng đều trên 4 mmol/L; với anh, đó là tín hiệu thật cần đi khám tiếp. Cùng một gia đình, hai cách xử trí khác nhau.

Những nguyên nhân bác sĩ hay tìm khi triglycerid cao kéo dài

Đây là danh sách để bạn hiểu vì sao bác sĩ chỉ định thêm xét nghiệm, không phải để tự đối chiếu và kết luận:

  • Rối loạn đường huyết: tiền đái tháo đường, đái tháo đường kiểm soát chưa tốt thường kéo triglycerid lên.
  • Rượu bia: ngay cả lượng vừa phải ở người nhạy cảm cũng có thể làm triglycerid tăng rõ.
  • Gan nhiễm mỡ, béo bụng, kháng insulin: hay đi cùng nhau và cùng làm gan sản xuất nhiều triglycerid.
  • Suy giáp: làm tăng cả cholesterol lẫn triglycerid, xét nghiệm hormone tuyến giáp giúp phát hiện.
  • Bệnh thận: bệnh thận mạn và hội chứng thận hư đều có thể làm mỡ máu rối loạn.
  • Thuốc: một số thuốc điều trị bệnh khác có thể làm tăng triglycerid; không tự ngưng thuốc, hãy hỏi bác sĩ kê đơn.
  • Mang thai: triglycerid tăng sinh lý, nhất là ba tháng cuối.
  • Di truyền: một số rối loạn gen làm triglycerid rất cao từ trẻ, thường có người thân cũng vậy.

Phần lớn trường hợp là sự cộng hưởng của vài yếu tố. Xác định được yếu tố chính, như đường huyết hay tuyến giáp, thường quan trọng hơn chính con số triglycerid.

Triglycerid và nguy cơ tim mạch: nói đúng mức

Mối liên quan giữa triglycerid và bệnh tim mạch phức tạp hơn LDL. Người có triglycerid cao kéo dài thường có nguy cơ tim mạch cao hơn, một phần vì phần cholesterol tàn dư, một phần vì triglycerid cao đi chung với đường huyết, huyết áp và béo bụng. Hướng dẫn ACC/AHA 2018 xếp triglycerid từ 2,0 mmol/L (175 mg/dL) trở lên kéo dài vào nhóm “yếu tố làm tăng nguy cơ”, được bác sĩ cân nhắc khi quyết định ở người có nguy cơ ở mức ranh giới.

Tuy vậy, triglycerid không được dùng làm mục tiêu chính như LDL. Khi đánh giá nguy cơ tim mạch, bác sĩ thường nhìn non-HDL cholesterol hoặc ApoB ở người có triglycerid cao, vì hai chỉ số này phản ánh tổng lượng hạt có thể gây xơ vữa tốt hơn LDL tính bằng công thức.

Vì thế, nếu triglycerid của bạn cao vừa, câu hỏi đúng không chỉ là “làm sao cho nó xuống” mà là “nguy cơ tim mạch tổng thể của em ở đâu, và non-HDL hay ApoB của em thế nào”. Câu trả lời giúp bác sĩ và bạn ưu tiên đúng chỗ thay vì chạy theo một con số dao động.

Triglycerid rất cao: vì sao không nên chờ

Khác với mức cao vừa, triglycerid rất cao là tình huống bác sĩ muốn xử lý sớm. Khi lượng hạt giàu triglycerid trong máu quá nhiều, chúng có thể gây tổn thương tuyến tuỵ và dẫn tới viêm tuỵ cấp, một bệnh có thể nặng. Nguy cơ này tăng dần theo mức triglycerid, và trở nên rõ rệt khi vượt khoảng 10 mmol/L theo hướng dẫn ESC/EAS 2019.

Có vài dấu hiệu gián tiếp giúp nhận ra tình huống này. Nhân viên phòng xét nghiệm có thể ghi chú mẫu huyết thanh đục như sữa. Trên da đôi khi mọc nhiều nốt nhỏ màu vàng, nổi thành đám ở mông, khuỷu tay, đầu gối. Một số người đau bụng âm ỉ từng đợt sau bữa ăn nhiều mỡ hoặc sau khi uống rượu.

Nếu phiếu của bạn có triglycerid ở mức rất cao, hãy gặp bác sĩ trong vài ngày tới chứ không chờ lần khám định kỳ năm sau, kể cả khi bạn thấy hoàn toàn bình thường. Trong lúc chờ khám, tránh rượu bia và những bữa tiệc nhiều mỡ, vì đó là những yếu tố hay đẩy triglycerid lên thêm và châm ngòi cho viêm tuỵ.

Những việc không cần làm

Một con số triglycerid in đậm thường khiến người ta làm những việc không giúp được gì:

  • Xét nghiệm lại ngay sáng hôm sau sau một ngày nhịn đói hoàn toàn: con số lúc đó không phản ánh đời sống bình thường, bác sĩ khó dùng.
  • Tự mua dầu cá, sản phẩm “giảm mỡ máu” liều cao: chất lượng khác nhau, có thể tương tác với thuốc chống đông, và không giải quyết nguyên nhân gốc như đường huyết hay tuyến giáp.
  • Lo lắng vì một lần triglycerid ranh giới sau tiệc: hãy ghi chú điều kiện lấy máu và để bác sĩ quyết định có cần làm lại.
  • Chỉ chăm chăm vào triglycerid mà bỏ quên LDL, non-HDL, đường huyết, men gan: chính những chỉ số đi kèm mới cho biết bạn cần chú ý điều gì nhất.
  • Tự ngưng thuốc đang điều trị bệnh khác vì nghe nói thuốc đó làm tăng mỡ máu: hỏi bác sĩ kê đơn trước, ngưng đột ngột có thể nguy hiểm hơn.

Khi nào cần gặp bác sĩ và dấu hiệu phải đi cấp cứu

Nên gặp bác sĩ khi triglycerid cao ở hai lần đo; khi phiếu không tính được LDL; khi triglycerid đi kèm đường huyết cao, men gan cao hay vòng eo lớn; hoặc khi gia đình có người từng viêm tuỵ hay mỡ máu rất cao. Mức từ khoảng 5,6 mmol/L trở lên nên được khám sớm, không chờ đợt khám năm sau.

Câu nên hỏi bác sĩ: “Mức này có cần làm lại lúc đói không?”, “Em có cần kiểm tra đường huyết, tuyến giáp, chức năng gan thận không?”, “Non-HDL của em có ý nghĩa gì?”, “Có thuốc nào em đang dùng làm tăng triglycerid không?”.

Đi cấp cứu ngay nếu đau bụng vùng trên rốn dữ dội, liên tục, lan ra sau lưng, kèm nôn nhiều, sốt hoặc bụng chướng, nhất là ở người đã biết triglycerid rất cao: đây có thể là viêm tuỵ cấp. Đau tức ngực kéo dài, khó thở, yếu liệt nửa người, nói khó đột ngột cũng là lý do gọi cấp cứu, không chờ hẹn khám.

Câu hỏi thường gặp

Triglycerid cao có triệu chứng gì không?

Thường không có triệu chứng. Chỉ khi triglycerid rất cao mới có thể xuất hiện các nốt vàng nhỏ trên da hoặc đau bụng do viêm tuỵ. Cách duy nhất để biết mức triglycerid là xét nghiệm máu, và kết quả nên được bác sĩ đọc cùng các chỉ số khác.

Triglycerid 2,5 mmol/L có nguy hiểm không?

Theo phân loại NCEP ATP III, mức này thuộc nhóm cao nhưng chưa phải rất cao. Nó chưa gây nguy cơ viêm tuỵ đáng kể, nhưng là tín hiệu nên làm lại và tìm nguyên nhân như đường huyết, rượu bia, tuyến giáp. Bác sĩ sẽ đánh giá cùng nguy cơ tim mạch chung.

Vì sao triglycerid của em lần này cao gấp đôi lần trước?

Triglycerid dao động mạnh theo bữa ăn, rượu bia, bệnh cấp và đường huyết. Hãy nhớ lại một hai ngày trước lần lấy máu có gì khác thường. Bác sĩ thường cho làm lại trong điều kiện sinh hoạt bình thường trước khi kết luận.

Triglycerid cao mà LDL bình thường thì có cần lo không?

Khi triglycerid cao, LDL tính bằng công thức có thể bị đánh giá thấp. Bác sĩ thường nhìn thêm non-HDL hoặc ApoB để biết tổng lượng hạt gây xơ vữa. Vì vậy LDL bình thường trong trường hợp này chưa đủ để yên tâm hoàn toàn.

Triglycerid bao nhiêu thì có nguy cơ viêm tuỵ?

Nguy cơ viêm tuỵ tăng rõ khi triglycerid rất cao; hướng dẫn ESC/EAS 2019 nêu mức trên khoảng 10 mmol/L. Người có triglycerid ở mức từ 5,6 mmol/L trở lên nên được bác sĩ đánh giá sớm để tránh lên tới mức nguy hiểm.

Có nên tự uống dầu cá khi thấy triglycerid cao không?

Không nên tự dùng. Sản phẩm bán tự do có hàm lượng và chất lượng rất khác nhau, có thể tương tác với thuốc chống đông. Việc có cần dùng gì, dùng loại nào, là quyết định của bác sĩ sau khi đánh giá nguyên nhân và nguy cơ của bạn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138