AmTham.comÂm Thầm
Tuổi nào nên khám gì

Tuổi 20 đến 30 nên khám sức khoẻ gì: vài chỉ số cơ bản cho người trẻ khoẻ mạnh

Người 20–30 tuổi khoẻ mạnh không cần gói khám lớn, nhưng nên có số đo huyết áp, cân nặng, vòng eo và vài xét nghiệm nền. Danh mục, khuyến cáo và chỗ hay thừa.

A young Vietnamese woman in a denim jacket sits in a bright clinic waiting room holding a paper cup, seen from behind, soft morning daylight, wide shot

Ở tuổi 20 đến 30, nếu bạn khoẻ và không có yếu tố nguy cơ đặc biệt, việc cần làm khá ít: đo huyết áp, cân nặng và vòng eo định kỳ, xét nghiệm viêm gan B và C ít nhất một lần, phụ nữ bắt đầu tầm soát ung thư cổ tử cung theo khuyến cáo, và xét nghiệm mỡ máu một lần làm mốc. Phần lớn các gói khám lớn, chụp chiếu toàn thân hay xét nghiệm "chỉ điểm ung thư" chưa có chỗ đứng ở tuổi này.

Mục đích của lần khám ở tuổi hai mươi không phải tìm bệnh, mà là có một bộ số liệu nền của chính bạn. Mười năm sau, khi một chỉ số bắt đầu nhích lên, bác sĩ cần biết nó xuất phát từ đâu. Bài dưới đây đi qua từng mục, ghi rõ theo khuyến cáo nào, những thứ chưa cần làm, và khi nào nên khám sớm hơn bạn bè cùng tuổi. Khuyến cáo có thể cập nhật, khoảng tham chiếu mỗi phòng xét nghiệm khác nhau, và bác sĩ sẽ điều chỉnh theo từng người.

Vì sao người trẻ khoẻ vẫn nên có vài con số của riêng mình

Tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, gan nhiễm mỡ hay viêm gan B mạn đều có điểm chung: chúng có thể tồn tại nhiều năm mà không gây cảm giác gì. Người hai mươi lăm tuổi đi làm, chơi thể thao, ngủ đủ giấc vẫn có thể mang virus viêm gan B từ lúc sinh ra mà không biết, hoặc có huyết áp cao do yếu tố gia đình. Cảm thấy khoẻ không phải là bằng chứng, nó chỉ cho biết chưa có triệu chứng.

Lý do thứ hai là mốc so sánh. Một kết quả cholesterol nằm sát ngưỡng ở tuổi bốn mươi sẽ được đọc khác hẳn nếu bác sĩ biết mười lăm năm trước con số đó đã cao như vậy, hay mới tăng trong vài năm gần đây. Người trẻ thường không giữ lại phiếu khám, nên đến lúc cần thì không có gì để so.

Lý do thứ ba là thời điểm thay đổi lối sống còn dễ. Biết vòng eo đang tăng dần ở tuổi hai mươi tám thì điều chỉnh nhẹ nhàng hơn nhiều so với lúc đã có tiền đái tháo đường. Nhưng cần nói thẳng mặt trái: khám nhiều không làm bạn khoẻ hơn. Mỗi xét nghiệm thừa có thể cho ra một con số lệch nhẹ vô hại, kéo theo lo lắng, xét nghiệm lặp lại và tốn thời gian. Vì vậy ở tuổi này, nguyên tắc là ít mà đúng.

Danh mục nên làm ở tuổi 20–30 và khuyến cáo đứng sau

Bảng dưới gom những việc được các tổ chức lớn khuyến cáo cho người trưởng thành trẻ không có triệu chứng. Cột cuối ghi tên tổ chức để bạn biết nguồn; tần suất cụ thể của bạn do bác sĩ quyết định sau khi hỏi tiền sử.

Việc nên làmAiTần suất tham khảoTheo khuyến cáo
Đo huyết áp tại cơ sở y tếMọi người từ 18 tuổiKhoảng 3–5 năm một lần nếu bình thường và không có nguy cơ; hằng năm nếu có nguy cơLực lượng đặc nhiệm dự phòng Hoa Kỳ (USPSTF)
Cân nặng, chiều cao, vòng eoMọi ngườiMỗi lần khámThực hành chung, WHO dùng vòng eo để đánh giá mỡ bụng
Xét nghiệm viêm gan CNgười lớn từ 18 tuổiÍt nhất một lần trong đờiUSPSTF
Xét nghiệm viêm gan BNgười lớn chưa rõ tình trạngÍt nhất một lần, lặp lại nếu có nguy cơTrung tâm Kiểm soát Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC)
Xét nghiệm HIVNgười 15–65 tuổiÍt nhất một lần, thường hơn nếu có nguy cơUSPSTF
Tế bào cổ tử cungNữ từ 21 tuổiKhoảng 3 năm một lần nếu bình thườngUSPSTF
Mỡ máu làm mốcNgười từ 20 tuổiKhoảng 4–6 năm một lần nếu nguy cơ thấpHiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA)

Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ khuyến nghị phụ nữ bắt đầu tầm soát cổ tử cung từ 25 tuổi bằng xét nghiệm HPV, khác với mốc 21 tuổi của USPSTF. Hai khuyến cáo khác nhau một chút là chuyện bình thường; bác sĩ phụ khoa sẽ chọn cách phù hợp với cơ sở và tiền sử của bạn.

Những thứ chưa cần làm ở tuổi này, dù gói khám có sẵn

Xét nghiệm chỉ điểm ung thư trong máu. Các chất như CEA, AFP, CA 19-9, CA 125 không được khuyến cáo để tầm soát ở người khoẻ mạnh không có nguy cơ. Chúng có thể tăng vì nhiều lý do lành tính như viêm, hút thuốc, chu kỳ kinh, và một kết quả lệch nhẹ dễ dẫn tới chuỗi chụp chiếu không cần thiết.

Chụp cắt lớp hay cộng hưởng từ toàn thân. Không có khuyến cáo nào dùng cách này cho người trẻ không triệu chứng. Ảnh chụp thường phát hiện những nốt nhỏ vô hại ở gan, thận, phổi, rồi người khám phải theo dõi chúng nhiều năm.

Điện tim gắng sức, siêu âm tim định kỳ. Người không có triệu chứng, không có tiền sử gia đình đột tử hay bệnh tim bẩm sinh thì không cần làm thường quy. Nếu bạn chơi thể thao cường độ cao và có dấu hiệu bất thường, hãy kể với bác sĩ để được chỉ định đúng.

Đo mật độ xương. Ở người trẻ không dùng corticoid kéo dài, không có bệnh nội tiết, đo mật độ xương không giúp được gì.

Xét nghiệm tuyến giáp thường quy. Không có triệu chứng thì việc đo hormone tuyến giáp hàng loạt chưa được khuyến cáo; phụ nữ chuẩn bị mang thai thì bác sĩ có thể chỉ định riêng.

Khi nào cần khám sớm hơn và kỹ hơn bạn bè cùng tuổi

Danh mục ở trên dành cho người không có nguy cơ đặc biệt. Bạn nên nói rõ với bác sĩ nếu thuộc một trong các trường hợp dưới đây, vì khi đó lịch khám thường dày hơn hoặc thêm mục:

  • Bố, mẹ hoặc anh chị em ruột bị nhồi máu cơ tim, đột quỵ trước 55 tuổi (nam) hoặc 65 tuổi (nữ) — đây là dấu hiệu gợi ý cần xét nghiệm mỡ máu sớm, vì có thể có tăng cholesterol gia đình.
  • Thừa cân, nhất là vòng eo lớn, kèm ít vận động; Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) khuyên người gốc châu Á có chỉ số khối cơ thể từ 23 trở lên và có thêm yếu tố nguy cơ nên xét nghiệm đường huyết, không chờ tới 35 tuổi.
  • Hút thuốc lá, thuốc lá điện tử hoặc uống rượu bia thường xuyên.
  • Từng bị tiểu đường thai kỳ hoặc tiền sản giật.
  • Mẹ mang virus viêm gan B, hoặc bạn chưa từng biết mình đã tiêm vắc xin viêm gan B hay chưa.
  • Dùng thuốc kéo dài như corticoid, thuốc điều trị mụn đường uống, thuốc chống động kinh, theo đơn của bác sĩ khác.
  • Có nhiều bạn tình hoặc quan hệ không dùng bao cao su.

Tiền sử gia đình chỉ là một yếu tố trong nhiều yếu tố; có người thân mắc bệnh không có nghĩa bạn sẽ mắc, nhưng nó đủ lý do để bắt đầu sớm hơn.

Một tình huống thường gặp: lần khám đầu tiên sau khi đi làm

Giả định chị Lan, 27 tuổi, nhân viên kế toán ở Đà Nẵng, lần đầu được công ty cho đi khám sức khoẻ. Phiếu kết quả ghi: huyết áp 132/84, chỉ số khối cơ thể 22, men gan hơi cao hơn khoảng tham chiếu, các mục khác bình thường. Chị lo nhất là men gan và bỏ qua dòng huyết áp vì "vẫn dưới 140".

Thực tế dòng đáng hỏi thêm lại là huyết áp. Theo khuyến cáo năm 2017 của Trường môn Tim mạch Hoa Kỳ và Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, mức này đã được xếp vào tăng huyết áp giai đoạn 1; theo cách phân loại của Hội Tim mạch học Việt Nam, đây là vùng huyết áp bình thường cao. Một lần đo ở phòng khám chưa nói lên điều gì, nhưng đủ để chị nên đo lại vài lần trong các tuần sau, ở nơi yên tĩnh.

Men gan lệch nhẹ một lần ở người trẻ có thể do vận động nặng hôm trước, dùng thuốc, uống rượu bia cuối tuần, hoặc gan nhiễm mỡ. Bác sĩ thường hẹn làm lại sau vài tuần đến vài tháng và hỏi xem chị đã xét nghiệm viêm gan B chưa. Bài học ở đây: đọc phiếu khám không theo cảm giác chữ nào đỏ nhất, mà hỏi bác sĩ dòng nào cần theo dõi, dòng nào bỏ qua được.

Chuẩn bị cho lần khám và những câu nên hỏi bác sĩ

Một lần khám ngắn sẽ có ích hơn nhiều nếu bạn đến với vài thông tin sẵn trong đầu. Làm theo thứ tự sau:

  1. Hỏi bố mẹ xem trong gia đình có ai bị tăng huyết áp, đái tháo đường, mỡ máu cao, viêm gan B, ung thư hay bệnh tim sớm không, và mắc ở tuổi nào. Ghi lại trên điện thoại.
  2. Tìm sổ tiêm chủng hoặc hỏi lại xem bạn đã tiêm vắc xin viêm gan B, HPV chưa.
  3. Hỏi cơ sở khám xem xét nghiệm máu có cần nhịn ăn không; nhiều nơi không còn bắt buộc nhịn ăn với mỡ máu, nhưng đường huyết lúc đói thì có.
  4. Tối hôm trước tránh rượu bia và tập nặng, vì chúng có thể làm lệch men gan và một số chỉ số khác.
  5. Khi gặp bác sĩ, hỏi: với tiền sử của em, mục nào cần làm lại và bao lâu một lần?
  6. Hỏi tiếp: chỉ số nào của em đang sát ngưỡng, và em nên theo dõi nó thế nào?
  7. Giữ lại toàn bộ phiếu kết quả, chụp ảnh lưu vào một thư mục riêng để lần sau mang theo.

Khi nào cần gặp bác sĩ ngay, không chờ đến lịch khám định kỳ

Khám tầm soát dành cho người không có triệu chứng. Nếu đã có dấu hiệu bất thường, bạn cần đi khám bệnh chứ không chờ gói khám định kỳ. Một số dấu hiệu nên đi khám sớm:

  • Khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không rõ lý do.
  • Mệt kéo dài, vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu.
  • Đo huyết áp tại nhà nhiều lần đều cao rõ rệt, hoặc đau đầu kèm nhìn mờ.
  • Chảy máu âm đạo bất thường, đau khi quan hệ, khí hư thay đổi rõ.
  • Sờ thấy khối ở vú, ở cổ, ở bìu không mất đi sau một chu kỳ kinh hoặc vài tuần.

Gọi cấp cứu ngay nếu đau thắt ngực, khó thở đột ngột, méo miệng, yếu hoặc tê nửa người, nói khó, ngất. Những dấu hiệu này ít gặp ở người trẻ nhưng không phải không có, và mỗi phút chậm trễ đều có giá.

Câu hỏi thường gặp

Người 25 tuổi khoẻ mạnh có cần khám sức khoẻ tổng quát mỗi năm không?

Không nhất thiết. Theo nhiều khuyến cáo, người trẻ không có nguy cơ có thể đo huyết áp vài năm một lần và làm một số xét nghiệm một lần trong đời như viêm gan B, viêm gan C. Bác sĩ sẽ nói tần suất cụ thể khi biết tiền sử của bạn.

Tuổi 20 có cần xét nghiệm mỡ máu không?

Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ gợi ý người từ 20 tuổi kiểm tra cholesterol để làm mốc, lặp lại vài năm một lần nếu nguy cơ thấp. Người có bố mẹ bị bệnh tim sớm hoặc cholesterol rất cao thì nên làm sớm và nói rõ tiền sử với bác sĩ.

Đã tiêm vắc xin viêm gan B rồi có cần xét nghiệm nữa không?

Nếu bạn không chắc mình đã tiêm đủ mũi hoặc không còn giấy tờ, xét nghiệm giúp biết bạn đang có virus, đã có miễn dịch hay cần tiêm. Bác sĩ sẽ chọn xét nghiệm phù hợp và giải thích kết quả cho bạn.

Phụ nữ chưa quan hệ tình dục có cần tầm soát ung thư cổ tử cung không?

Nguy cơ rất thấp vì ung thư cổ tử cung chủ yếu liên quan virus HPV lây qua quan hệ tình dục. Bạn nên trao đổi với bác sĩ phụ khoa để quyết định thời điểm bắt đầu phù hợp, thay vì tự bỏ qua hoàn toàn.

Gói khám có xét nghiệm chỉ điểm ung thư thì có nên làm không?

Ở người trẻ không có triệu chứng và không có nguy cơ đặc biệt, các xét nghiệm này không được khuyến cáo để tầm soát. Kết quả lệch nhẹ thường gặp ở người khoẻ và dễ dẫn tới lo lắng, chụp chiếu thêm mà không mang lại lợi ích rõ ràng.

Kết quả khám đều bình thường thì bao lâu nên khám lại?

Tuỳ từng mục: huyết áp vài năm một lần, mỡ máu vài năm một lần, tầm soát cổ tử cung theo lịch bác sĩ dặn. Nếu có thay đổi như tăng cân nhiều, bắt đầu hút thuốc hoặc mang thai, hãy khám sớm hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138