AmTham.comÂm Thầm
Loãng xương và sức khoẻ xương

Ai nên đo mật độ xương: tuổi bắt đầu theo khuyến cáo cho nam và nữ

Phụ nữ từ 65 tuổi, nam giới lớn tuổi và người có yếu tố nguy cơ nên đo mật độ xương. Khuyến cáo từng nguồn nói gì, và vì sao đo đại trà chưa chắc tốt.

Adult Vietnamese daughter walking beside her elderly father along a shaded clinic corridor, both seen from behind, gentle diffused daylight, long lens from far end

Theo Lực lượng đặc nhiệm dự phòng Hoa Kỳ (USPSTF, khuyến cáo năm 2025), mọi phụ nữ từ 65 tuổi nên được tầm soát loãng xương, và phụ nữ sau mãn kinh dưới 65 tuổi nên được tầm soát nếu đánh giá cho thấy nguy cơ tăng. Với nam giới, USPSTF cho rằng chưa đủ bằng chứng để khuyến cáo đo đại trà, trong khi một số hội chuyên ngành khuyên đo từ khoảng 70 tuổi.

Nguyên tắc chung là đo theo nguy cơ chứ không theo phong trào. Người có bệnh hoặc thuốc làm mất xương, hay đã gãy xương sau va chạm nhẹ, cần được cân nhắc đo sớm hơn bất kể tuổi. Khuyến cáo có thể được cập nhật, các nguồn không hoàn toàn giống nhau, và bác sĩ sẽ điều chỉnh theo từng người. Dưới đây là bức tranh đối chiếu để bạn biết nên hỏi gì cho bản thân và cho bố mẹ.

Vì sao không phải ai cũng nên đo ngay

Một phép đo tầm soát có ích khi nó tìm ra người có nguy cơ cao mà chưa biết, và việc biết sớm giúp giảm biến cố về sau. Với loãng xương, biến cố cần tránh là gãy xương, đặc biệt gãy cổ xương đùi và gãy lún đốt sống. Ở nhóm phụ nữ lớn tuổi, nguy cơ này đủ cao để tầm soát mang lại lợi ích rõ ràng.

Ở người trẻ khoẻ, nguy cơ gãy xương trong mười năm tới rất thấp. Đo cho nhóm này hiếm khi thay đổi quyết định nào, nhưng lại tạo ra một tỷ lệ kết quả “thiếu xương” khiến người ta lo, đi đo lại nhiều lần, hoặc bị mời mua sản phẩm không cần thiết. Đó là cái giá của đo thừa, ít được nói tới.

Vì vậy các khuyến cáo đều xoay quanh hai trục: tuổi và yếu tố nguy cơ. Tuổi là mốc mặc định; yếu tố nguy cơ là lý do để đo sớm hơn mốc đó. Ngược lại, có những người đã quá mốc tuổi nhưng vẫn chưa từng được ai nhắc tới, nhất là nam giới và người sống xa cơ sở y tế; đây là nhóm bị bỏ sót nhiều hơn là nhóm bị đo thừa. Khi nắm được hai trục này, bạn có thể tự đặt câu hỏi đúng thay vì chờ một gói khám bao gồm hay không bao gồm đo xương.

Khuyến cáo từ các nguồn hay được dẫn

Bảng dưới tóm lược theo hiểu biết hiện có; nội dung có thể đã được các tổ chức cập nhật. Đây không phải chỉ định cho từng người.

NguồnPhụ nữNam giớiGhi chú
USPSTF (2025)Từ 65 tuổi: nên tầm soát. Sau mãn kinh, dưới 65 tuổi: tầm soát nếu công cụ đánh giá nguy cơ cho thấy nguy cơ tăngChưa đủ bằng chứng để khuyến cáo hay phản đối đo đại tràÁp dụng cho người chưa từng gãy xương do loãng xương và không có bệnh gây loãng xương thứ phát
Hội Mật độ xương lâm sàng quốc tế (ISCD)Từ 65 tuổi; trẻ hơn nếu sau mãn kinh và có yếu tố nguy cơTừ 70 tuổi; trẻ hơn nếu có yếu tố nguy cơThêm người lớn gãy xương do va chạm nhẹ, người dùng thuốc hay có bệnh gây mất xương
Thực hành tại Việt NamBác sĩ chuyên khoa thường dựa trên các khuyến cáo quốc tế và đánh giá nguy cơ từng ngườiTương tựHỏi bác sĩ cơ xương khớp hoặc nội tiết về chỉ định cụ thể

Điểm giống nhau giữa các nguồn quan trọng hơn chỗ khác nhau: phụ nữ từ 65 tuổi gần như luôn thuộc diện nên đo, và ai đã gãy xương sau va chạm nhẹ đều cần được đánh giá. Chỗ khác nhau chủ yếu là nam giới và mốc tuổi cho nhóm trẻ hơn, nơi quyết định nên dựa vào đánh giá cá nhân.

Công cụ đánh giá nguy cơ bác sĩ hay dùng

FRAX. Đây là công cụ ước tính xác suất gãy xương hông và gãy xương lớn do loãng xương trong mười năm, dựa trên tuổi, giới, cân nặng, chiều cao, tiền sử gãy xương, bố mẹ gãy xương hông, hút thuốc, corticoid, viêm khớp dạng thấp, uống nhiều rượu và một số yếu tố khác, có thể nhập thêm mật độ xương cổ xương đùi nếu có. FRAX có phiên bản theo từng quốc gia; ngưỡng hành động khác nhau theo nơi.

Chỉ số OSTA. Là công cụ rất đơn giản xây dựng cho phụ nữ châu Á, chỉ dựa trên tuổi và cân nặng, giúp chọn người nên đo DEXA. Một số bác sĩ trong khu vực dùng ở tuyến cơ sở khi chưa có máy. Vì quá đơn giản, công cụ này chỉ dùng để chọn người đi đo, không dùng để kết luận.

Câu hỏi lâm sàng. Ngoài công cụ, bác sĩ sẽ hỏi chiều cao lúc trẻ, các lần té ngã, thuốc đang dùng, tuổi mãn kinh. Những câu hỏi này thường quyết định nhiều hơn mọi phần mềm.

Giới hạn cần biết. Các công cụ cho ra xác suất, không phải chẩn đoán. Bạn có thể tự nhập thử để hiểu các yếu tố, nhưng không nên tự kết luận hay tự quyết định đo hoặc bỏ đo dựa trên con số đó. Hãy mang kết quả tới bác sĩ cùng câu hỏi.

Những trường hợp nên hỏi về đo xương sớm hơn mốc tuổi

Dù chưa tới 65 tuổi với nữ hay 70 tuổi với nam, bạn nên chủ động hỏi bác sĩ nếu rơi vào một trong các tình huống sau:

  • Gãy cổ tay, đốt sống, xương hông hay xương cánh tay sau một cú ngã từ tư thế đứng hoặc va chạm nhẹ, ở tuổi trưởng thành.
  • Đã hoặc đang dùng corticoid đường uống dài ngày cho hen, bệnh khớp, bệnh da hay bệnh thận.
  • Đang dùng thuốc ức chế nội tiết trong điều trị ung thư vú hoặc ung thư tiền liệt tuyến.
  • Mãn kinh trước 45 tuổi hoặc phẫu thuật cắt hai buồng trứng.
  • Có bệnh như cường giáp, cường cận giáp, viêm khớp dạng thấp, bệnh gan hay thận mạn, bệnh ruột gây kém hấp thu, đã phẫu thuật cắt dạ dày.
  • Nhận thấy mình thấp đi rõ so với lúc trẻ, hoặc phim chụp vì lý do khác tình cờ ghi nhận xương thưa hay đốt sống lún.

Danh sách này không thay cho việc khám. Nó chỉ giúp bạn nhận ra lúc nên đặt câu hỏi, vì nhiều người thuộc các nhóm trên chưa từng được ai nhắc tới chuyện xương.

Ví dụ trong một gia đình ba thế hệ

Giả định nhà anh Quân ở Đà Nẵng. Bố anh, ông Bình, bảy mươi hai tuổi, hút thuốc gần bốn mươi năm, người gầy, chưa đo xương bao giờ. Mẹ anh sáu mươi tám tuổi, khoẻ, từng gãy cổ tay khi trượt ngã ngoài chợ. Vợ anh bốn mươi tuổi, chưa mãn kinh, muốn “đo cho cả nhà luôn một thể”.

Theo các khuyến cáo phổ biến, mẹ anh thuộc nhóm nên đo rõ ràng nhất: trên 65 tuổi và đã gãy xương sau va chạm nhẹ. Bố anh trên 70 tuổi, có hút thuốc và thể trạng gầy, nên việc đo đáng được bàn với bác sĩ. Vợ anh, nếu không có bệnh hay thuốc gì đặc biệt, thường chưa cần đo; số tiền và thời gian đó dùng cho việc khác hợp lý hơn.

Cách làm thực tế: đặt một lịch khám chuyên khoa cho hai ông bà, kể đầy đủ tiền sử, để bác sĩ quyết định đo vùng nào. Không nên mua gói đo cho cả nhà chỉ vì đang có ưu đãi.

Anh Quân cũng nên ghi lại chiều cao hiện tại của bố mẹ bằng thước đo tường ở nhà và lưu lại ngày đo. Vài năm sau, nếu chiều cao giảm rõ, đó là thông tin có ích để kể với bác sĩ, vì gãy lún đốt sống thường không gây đau rõ ràng.

Đưa bố mẹ lớn tuổi đi đo: những điều thực tế cần tính

Với người trên bảy mươi lăm tuổi, việc đo xương không chỉ là chuyện có nên hay không, mà còn là đo xong để làm gì. Nếu kết quả có thể thay đổi cách chăm sóc, ví dụ bác sĩ sẽ bàn kế hoạch phòng gãy xương hay gia đình sẽ sửa nhà để giảm té ngã, thì phép đo đáng làm. Nếu bố mẹ đang yếu, nằm nhiều, hoặc có bệnh nặng khác mà kết quả đo không làm thay đổi gì, bác sĩ có thể khuyên không cần đo.

Một vài chi tiết giúp buổi đo nhẹ nhàng hơn: chọn giờ ít đông, mặc cho bố mẹ quần áo không có khuy kim loại để khỏi phải thay đồ, mang theo kết quả các lần khám cũ và túi thuốc đang dùng. Người có khớp háng nhân tạo hay nẹp vít cột sống cần báo trước để nơi đo chọn vùng khác.

Nếu bố mẹ ngại đi khám vì nghĩ “già rồi xương yếu là đương nhiên”, có thể giải thích ngắn gọn rằng mục tiêu không phải tìm thêm bệnh mà là tránh một lần gãy xương hông, thứ ảnh hưởng nặng tới khả năng tự đi lại. Cách nói này thường dễ được chấp nhận hơn những con số đáng sợ.

Khi nào cần gặp bác sĩ

Hẹn khám để được hỏi về đo mật độ xương nếu bạn là phụ nữ từ 65 tuổi, phụ nữ sau mãn kinh có yếu tố nguy cơ, nam giới lớn tuổi có yếu tố nguy cơ, hoặc thuộc một trong các trường hợp đã kể ở trên. Không cần đợi có triệu chứng, vì loãng xương không có triệu chứng trước khi gãy xương.

Đi cấp cứu ngay nếu sau ngã không đứng dậy được, không chịu được sức nặng lên một chân, có biến dạng tay chân, hoặc đau lưng đột ngột dữ dội kèm tê yếu chân hay rối loạn đi tiểu.

Câu nên hỏi bác sĩ: “Theo các yếu tố nguy cơ hiện có, nên đo mật độ xương lúc nào, đo vùng nào, và có cần làm thêm gì trước không?” Nếu bác sĩ cho rằng chưa cần đo, hỏi thêm lúc nào nên xem xét lại. Câu trả lời “chưa cần” cũng là một kết quả có giá trị: nó giúp bạn khỏi tốn thời gian cho những phép đo không làm thay đổi gì, và biết rõ mốc nào thì quay lại.

Câu hỏi thường gặp

Phụ nữ 50 tuổi vừa mãn kinh có cần đo mật độ xương không?

Không phải ai cũng cần. Theo USPSTF, phụ nữ sau mãn kinh dưới 65 tuổi nên được tầm soát nếu đánh giá cho thấy nguy cơ tăng, ví dụ thân hình gầy, từng gãy xương, hút thuốc hay dùng corticoid. Bác sĩ sẽ đánh giá cụ thể.

Nam giới có cần đo mật độ xương không?

USPSTF cho rằng chưa đủ bằng chứng để khuyến cáo đo đại trà cho nam. Một số hội chuyên ngành khuyên đo từ khoảng 70 tuổi, hoặc sớm hơn nếu có yếu tố nguy cơ như dùng corticoid kéo dài, suy giảm nội tiết tố nam, từng gãy xương.

Có thể tự tính nguy cơ gãy xương bằng FRAX ở nhà không?

Bạn có thể dùng thử để hiểu những yếu tố nào làm tăng nguy cơ. Tuy nhiên kết quả cần bác sĩ diễn giải vì ngưỡng hành động khác nhau theo quốc gia và hoàn cảnh, và nhập sai thông tin sẽ cho con số sai.

Người đã gãy xương rồi thì có còn cần đo mật độ xương không?

Có, nếu gãy xương xảy ra sau va chạm nhẹ. Lần gãy đó là dấu hiệu nguy cơ, và đo mật độ xương giúp bác sĩ lập kế hoạch theo dõi. Đừng để ca gãy lành rồi quên hẳn chuyện xương.

Đo mật độ xương có nằm trong gói khám tổng quát không?

Tuỳ gói. Nhiều gói chỉ có siêu âm gót chân hoặc không có đo xương. Nếu bạn thuộc nhóm nên đo, hãy hỏi rõ có đo DEXA ở cột sống và hông không, thay vì chọn gói to nhất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138