AmTham.comÂm Thầm
Tiền đái tháo đường và đái tháo đường type 2

Dấu hiệu đái tháo đường type 2 dễ bỏ qua: vì sao bệnh thường phát hiện muộn

Đái tháo đường type 2 thường không triệu chứng nhiều năm. Những dấu hiệu mờ hay bị gán cho tuổi tác, vì sao không nên tự đoán và khi nào cần đi khám ngay.

Vietnamese man in his sixties seen from behind sitting on the edge of a bed at night, glass of water on the nightstand, dim warm lamp light

Đái tháo đường type 2 thường không gây triệu chứng trong nhiều năm, vì đường huyết tăng từ từ và cơ thể thích nghi. Khi có dấu hiệu, chúng thường mờ nhạt: tiểu đêm, khát hơn, mệt, nhìn mờ thoáng qua, nhiễm nấm hay nhiễm trùng tiểu tái phát, vết xước lâu lành, và hay bị gán cho tuổi tác hoặc làm việc nhiều.

Vì vậy cách phát hiện đáng tin không phải là chờ triệu chứng mà là xét nghiệm đường huyết theo lịch. Bài này liệt kê những dấu hiệu hay bị bỏ qua để bạn biết lúc nào nên đi khám sớm, nhưng cũng nói rõ giới hạn: mỗi dấu hiệu đều có nhiều nguyên nhân khác, không ai nên tự kết luận mình mắc bệnh từ danh sách này. Chỉ xét nghiệm và bác sĩ mới trả lời được câu hỏi đó.

Vì sao bệnh đi được rất xa mà không ai hay

Thận chỉ bắt đầu thải đường ra nước tiểu khi đường huyết vượt một mức khá cao, quanh 180 mg/dL ở đa số người. Dưới mức đó, dù đường huyết đã cao hơn bình thường nhiều năm, cơ thể không có tín hiệu rõ: không tiểu nhiều, không khát. Đó là lý do một người có thể ở vùng tiền đái tháo đường, rồi sang đái tháo đường, mà vẫn đi làm, ăn ngủ như thường.

Trong thời gian đó, đường huyết cao vẫn ảnh hưởng dần tới các mạch máu nhỏ ở mắt, thận, dây thần kinh bàn chân, và mạch máu lớn ở tim, não. Không ít người được chẩn đoán đái tháo đường lần đầu khi đi khám mắt vì nhìn mờ, khi khám trước một ca mổ, hay khi nằm viện vì bệnh khác.

Điều này không nhằm để lo sợ, mà để hiểu vì sao các khuyến cáo khuyên xét nghiệm đường huyết định kỳ cho người lớn, cả khi không thấy gì. Một xét nghiệm máu buổi sáng phát hiện được những thay đổi mà cơ thể chưa kịp báo. Ngược lại, người đã có triệu chứng rõ như khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân thường là người có đường huyết đã cao đáng kể, cần được khám sớm chứ không chờ tới lịch định kỳ.

Dấu hiệu kinh điển và dấu hiệu hay bị gán cho lý do khác

Bảng dưới đặt cạnh nhau dấu hiệu, cách người ta thường giải thích cho qua, và vì sao nên để ý.

Dấu hiệuThường bị giải thích làVì sao nên để ý
Tiểu nhiều, thức dậy đi tiểu đêm nhiều lầnUống nhiều nước buổi tối, tuổi già, tuyến tiền liệtĐường huyết cao kéo nước ra nước tiểu
Khát nhiều, miệng khôTrời nóng, ăn mặnHệ quả của mất nước qua nước tiểu
Sụt cân không chủ ý dù ăn như cũLàm việc vất vả, ăn uống thất thườngCơ thể không dùng được đường, chuyển sang đốt mỡ và cơ
Nhìn mờ thoáng qua, lúc rõ lúc mờMỏi mắt do màn hình, cần đổi kínhĐường huyết thay đổi làm thuỷ tinh thể thay đổi tạm thời
Nhiễm nấm vùng kín, nhiễm trùng tiểu, mụn nhọt tái phátVệ sinh chưa tốt, thời tiết nồmĐường cao tạo điều kiện cho vi khuẩn, nấm phát triển
Vết xước, vết loét lâu lànhCơ địaTuần hoàn và miễn dịch tại chỗ kém đi
Tê, châm chích, nóng rát ở bàn chânNgồi lâu, thiếu vitaminCó thể là dấu hiệu tổn thương thần kinh

Có một dấu hiệu nữa không phải triệu chứng nhưng đáng chú ý: vùng da sẫm màu, dày, sờ như nhung ở sau gáy, nách, bẹn. Đây có thể là dấu hiệu đề kháng insulin, thường đi kèm thừa cân. Nhiều người tưởng là da bẩn và kỳ cọ mạnh. Nếu thấy, hãy đi khám để được xét nghiệm.

Ba câu chuyện phát hiện muộn quen thuộc

Giả định ông Hùng, 63 tuổi, ở Cần Thơ, dậy tiểu đêm ba bốn lần đã hơn một năm. Gia đình nghĩ do tuyến tiền liệt của người lớn tuổi. Tới khi ông đi khám vì nhìn mờ, bác sĩ mắt thấy tổn thương võng mạc và gửi ông đi xét nghiệm đường huyết. Tiểu đêm có thể do tuyến tiền liệt thật, nhưng cũng có thể do đường huyết cao; chỉ một xét nghiệm máu là phân biệt được bước đầu.

Chị Mai, 45 tuổi, ở Khánh Hoà, bị nhiễm nấm vùng kín ba lần trong năm, mỗi lần tự mua thuốc đặt rồi khỏi. Không ai hỏi chị đã xét nghiệm đường huyết bao giờ chưa. Nhiễm nấm tái phát là lý do hợp lý để bác sĩ phụ khoa đề nghị kiểm tra đường huyết.

Anh Phong, 37 tuổi, ở Lâm Đồng, sụt bốn ký trong hai tháng, mừng vì "tự nhiên giảm cân". Anh vẫn ăn nhiều, khát nhiều. Sụt cân không chủ ý luôn là lý do để đi khám, dù nguyên nhân có thể là nhiều bệnh khác nhau chứ không riêng đái tháo đường. Các câu chuyện này là giả định, nhưng phản ánh đúng kiểu bỏ lỡ thường gặp.

Khi biến chứng là dấu hiệu đầu tiên

Ở một số người, thứ đưa họ tới phòng khám không phải đường huyết mà là một biến chứng đã hình thành âm thầm. Khám mắt định kỳ thấy tổn thương võng mạc. Xét nghiệm nước tiểu thấy có albumin. Bác sĩ khám chân thấy cảm giác ở bàn chân giảm. Điện tim, siêu âm tim khi khám vì đau ngực phát hiện bệnh mạch vành. Từ đó bác sĩ mới chỉ định xét nghiệm đường huyết và tìm ra đái tháo đường.

Điều này có hai hệ quả thực tế. Thứ nhất, khi được chẩn đoán đái tháo đường type 2, người bệnh thường được khám mắt, chân, thận ngay từ đầu chứ không chờ vài năm, vì bệnh có thể đã có từ trước khi được phát hiện. Thứ hai, nếu một bác sĩ chuyên khoa khác, như mắt hay thận, đề nghị bạn xét nghiệm đường huyết, đừng bỏ qua vì nghĩ "mình đi khám mắt chứ có khám tiểu đường đâu". Đó chính là lúc phát hiện được bệnh.

Vì sao không nên tự đoán từ dấu hiệu

Mỗi dấu hiệu có nhiều nguyên nhân. Tiểu đêm có thể do tuyến tiền liệt, nhiễm trùng tiểu, thuốc lợi tiểu, uống nhiều nước tối. Mệt có thể do thiếu ngủ, thiếu máu, tuyến giáp. Danh sách trên chỉ giúp bạn biết lúc nào nên đi khám.

Không có dấu hiệu không có nghĩa là không có bệnh. Phần lớn người có tiền đái tháo đường và nhiều người có đái tháo đường type 2 giai đoạn đầu không có dấu hiệu nào. Lịch xét nghiệm vẫn cần giữ.

Tự đo bằng máy mượn của người nhà dễ gây hiểu sai. Máy cầm tay có sai số, đo không đúng thời điểm thì con số khó diễn giải. Một kết quả "bình thường" có thể làm bạn chủ quan, một kết quả "cao" có thể làm bạn lo vô ích.

Tự mua thuốc hay sản phẩm "hạ đường" là nguy hiểm. Việc này có thể che giấu kết quả xét nghiệm lần sau, gây hạ đường huyết hoặc tương tác với thuốc khác. Chẩn đoán và điều trị là việc của bác sĩ.

Đọc danh sách triệu chứng trên mạng dễ làm tăng lo âu. Càng tra cứu, người ta càng thấy mình có nhiều dấu hiệu, vì các dấu hiệu này rất phổ biến. Một xét nghiệm máu thường trả lời nhanh và rõ hơn nhiều giờ đọc tài liệu.

Tự rà lại trước khi đi khám

Trước buổi khám, dành mười phút ghi ra giấy những thông tin dưới đây. Bác sĩ sẽ tiết kiệm được thời gian hỏi và bạn không quên chi tiết quan trọng:

  1. Những dấu hiệu nào trong bảng trên bạn đang có, bắt đầu từ khi nào, có nặng lên không.
  2. Cân nặng hiện nay và cân nặng khoảng một năm trước, nếu nhớ.
  3. Số lần thức dậy đi tiểu trung bình mỗi đêm trong một tuần gần đây.
  4. Bố mẹ, anh chị em ruột có ai mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch.
  5. Thuốc đang dùng, kể cả thuốc tự mua, thuốc bôi, thuốc nhỏ mắt, sản phẩm bổ sung.
  6. Lần gần nhất xét nghiệm đường huyết là khi nào, kết quả ra sao; mang phiếu theo nếu còn.

Với bố mẹ lớn tuổi, con cái có thể giúp ghi danh sách này qua điện thoại trước khi đưa bố mẹ đi khám. Người lớn tuổi thường kể thiếu vì nghĩ chuyện tiểu đêm hay mệt là "bình thường của tuổi già".

Khi đưa danh sách cho bác sĩ, hãy kể theo đúng những gì đã xảy ra thay vì tự đặt tên bệnh. Câu "dạo này dậy tiểu ba lần mỗi đêm, sụt hai ký trong một tháng" có ích hơn nhiều so với câu "chắc là bị tiểu đường rồi", vì câu sau không cho bác sĩ thêm thông tin nào. Bác sĩ cần dữ kiện để tự đặt các khả năng, kể cả những khả năng bạn chưa nghĩ tới.

Khi nào đi khám sớm, khi nào phải đi cấp cứu

Nên đặt lịch gặp bác sĩ trong một hai tuần nếu bạn có một hoặc vài dấu hiệu nêu trên kéo dài, nhất là khi kèm yếu tố nguy cơ như thừa cân, tiền sử gia đình, tăng huyết áp. Sụt cân không chủ ý, nhìn mờ mới xuất hiện, vết loét ở bàn chân không lành thì nên đi khám sớm hơn nữa, trong vài ngày.

Phải đi cấp cứu ngay khi có: lơ mơ, lú lẫn, khó đánh thức; nôn nhiều, đau bụng, thở nhanh sâu, hơi thở có mùi lạ; khát dữ dội, tiểu rất nhiều, môi khô, mệt lả, nhất là ở người lớn tuổi; vết thương ở chân sưng đỏ, nóng, chảy dịch kèm sốt; đau ngực, khó thở, yếu liệt nửa người, méo miệng, nói khó. Những tình huống này không chờ xét nghiệm định kỳ, cũng không tự xử lý tại nhà.

Với người lớn tuổi sống một mình, con cái nên thống nhất trước với bố mẹ một quy ước đơn giản: thấy mệt lả bất thường, lú lẫn hay không ăn uống được thì gọi ngay cho người nhà hoặc hàng xóm. Người già bị mất nước do đường huyết cao có thể lú lẫn từ từ và không tự nhận ra mình cần giúp.

Câu hỏi thường gặp

Tiểu đêm nhiều có phải là tiểu đường không?

Không nhất thiết. Tiểu đêm có nhiều nguyên nhân như tuyến tiền liệt, nhiễm trùng tiểu, thuốc, thói quen uống nước buổi tối. Nhưng đây là lý do hợp lý để đi khám và xét nghiệm đường huyết, nhất là khi kèm khát nhiều.

Không có triệu chứng thì có cần xét nghiệm đường huyết không?

Có. Đái tháo đường type 2 và tiền đái tháo đường thường không có triệu chứng nhiều năm. Các khuyến cáo như của ADA đề nghị xét nghiệm định kỳ từ 35 tuổi, sớm hơn nếu có yếu tố nguy cơ.

Da cổ bị đen sạm có liên quan tới tiểu đường không?

Vùng da sẫm màu, dày như nhung ở gáy, nách có thể là dấu hiệu đề kháng insulin, thường đi cùng thừa cân. Nó không phải chẩn đoán đái tháo đường, nhưng là lý do để đi khám và xét nghiệm.

Người già tiểu đường có dấu hiệu khác người trẻ không?

Người lớn tuổi thường ít thấy khát, dễ bị mất nước, dấu hiệu mờ nhạt như mệt, lú lẫn nhẹ, tiểu đêm. Vì vậy với bố mẹ lớn tuổi, xét nghiệm định kỳ quan trọng hơn chờ dấu hiệu.

Sụt cân nhanh không rõ lý do thì nên khám gì?

Nên đi khám nội tổng quát để bác sĩ hỏi bệnh và chỉ định xét nghiệm, thường có đường huyết, tuyến giáp và nhiều chỉ số khác. Sụt cân không chủ ý có nhiều nguyên nhân, không nên tự đoán.

Nhìn mờ thất thường có phải do đường huyết không?

Có thể. Đường huyết thay đổi làm thuỷ tinh thể thay đổi tạm thời, gây nhìn lúc rõ lúc mờ. Nhưng nhìn mờ còn nhiều nguyên nhân khác; hãy khám mắt và hỏi bác sĩ về xét nghiệm đường huyết.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138