AmTham.comÂm Thầm
Tiền đái tháo đường và đái tháo đường type 2

Khám đáy mắt cho người đái tháo đường: bao lâu một lần và phát hiện được gì

Bệnh võng mạc đái tháo đường thường không gây mờ mắt tới khi muộn. Ai cần khám đáy mắt, lịch khám theo ADA, buổi khám diễn ra thế nào và dấu hiệu cấp cứu.

Soft afternoon glow, older Vietnamese woman seen from behind wearing dark sunglasses, holding the arm of her adult daughter as they leave an eye clinic into bright midday light, soft focus

Người đái tháo đường type 2 nên được khám đáy mắt toàn diện ngay khi được chẩn đoán, sau đó định kỳ theo khuyến cáo của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA): mỗi năm một lần, hoặc một tới hai năm một lần nếu các lần khám trước không có tổn thương và đường huyết được kiểm soát tốt theo đánh giá của bác sĩ.

Lý do là bệnh võng mạc đái tháo đường tiến triển âm thầm: thị lực có thể vẫn tốt trong khi các mạch máu nhỏ ở đáy mắt đã tổn thương. Khi đã thấy mờ, bệnh thường không còn ở giai đoạn sớm. Bài này giải thích buổi khám đáy mắt gồm những gì, chuẩn bị ra sao, khác biệt giữa khám mắt thông thường và khám đáy mắt, và dấu hiệu nào cần đi khám ngay. Lịch khám nêu ở đây là khung chung; bác sĩ mắt sẽ quyết định lịch cho từng người, và khuyến cáo có thể được cập nhật.

Vì sao mắt vẫn sáng mà đáy mắt đã tổn thương

Võng mạc là lớp mô mỏng ở đáy mắt, nơi ánh sáng được chuyển thành tín hiệu thần kinh. Nó được nuôi bởi một mạng mạch máu rất nhỏ. Đường huyết cao kéo dài làm thành các mạch này yếu đi: có chỗ phình nhỏ, có chỗ rò dịch, rò máu, có vùng thiếu máu nuôi. Ở giai đoạn muộn hơn, mắt tự mọc mạch máu mới mỏng manh, dễ chảy máu.

Trung tâm của võng mạc, gọi là hoàng điểm, mới là vùng cho thị lực sắc nét. Phần lớn tổn thương sớm nằm ở vùng ngoại vi nên người bệnh không thấy gì khác. Thị lực chỉ giảm khi dịch rò vào hoàng điểm gây phù hoàng điểm, hoặc khi chảy máu trong mắt. Đến lúc đó, việc điều trị khó hơn nhiều so với khi phát hiện sớm.

Vì thế, câu "mắt mình vẫn đọc báo bình thường" không nói lên điều gì về đáy mắt. Chỉ có cách nhìn trực tiếp vào võng mạc mới biết. Đái tháo đường cũng làm tăng nguy cơ đục thuỷ tinh thể và glôcôm, nên buổi khám đáy mắt thường đi kèm kiểm tra các bệnh này.

Khám mắt thông thường khác khám đáy mắt thế nào

Nhiều người nghĩ mình đã khám mắt rồi vì vừa đo kính. Thực tế, đo thị lực và đo kính không thay được khám đáy mắt.

Hình thứcLàm gìPhát hiện được bệnh võng mạc không
Đo thị lực, đo kínhĐọc bảng ký hiệu, thử tròng kínhKhông. Thị lực tốt vẫn có thể có tổn thương
Khám đáy mắt có nhỏ thuốc giãn đồng tửBác sĩ soi qua đồng tử đã giãn để nhìn toàn bộ võng mạcCó, là cách khám toàn diện
Chụp ảnh võng mạcMáy chụp đáy mắt, ảnh được bác sĩ hoặc phần mềm hỗ trợ đọcCó, dùng tốt cho sàng lọc; nếu ảnh có bất thường cần khám toàn diện
Chụp cắt lớp quang học võng mạc (OCT)Máy quét các lớp của võng mạc, nhất là vùng hoàng điểmCó, đặc biệt để phát hiện và theo dõi phù hoàng điểm, thường theo chỉ định

ADA ghi nhận chụp ảnh võng mạc có thể dùng như công cụ sàng lọc, nhưng không thay thế khám mắt toàn diện ở lần đầu và khi có bất thường. Khi đặt lịch, hãy hỏi rõ "khám đáy mắt cho người đái tháo đường" thay vì chỉ nói "khám mắt", để nơi khám bố trí đúng.

Lịch khám đáy mắt theo khuyến cáo

Tóm lược theo Tiêu chuẩn chăm sóc đái tháo đường của ADA; bác sĩ mắt có thể chọn lịch dày hơn tuỳ tình trạng.

Tình huốngLần khám đầuKhám lại
Mới chẩn đoán đái tháo đường type 2Ngay khi được chẩn đoánTheo kết quả lần đầu
Không có tổn thương võng mạc, đường huyết kiểm soát tốtĐã khámCó thể mỗi một tới hai năm, theo bác sĩ
Có bất kỳ mức độ bệnh võng mạc nàoĐã khámÍt nhất mỗi năm, dày hơn nếu tiến triển
Phụ nữ đái tháo đường có kế hoạch mang thai hoặc đang mang thaiTrước khi mang thai hoặc trong ba tháng đầuTheo dõi trong thai kỳ và sau sinh theo bác sĩ
Tiền đái tháo đường, tiểu đường thai kỳ đơn thuầnKhông có khuyến cáo khám đáy mắt thường quyKhám mắt khi có triệu chứng hoặc theo bác sĩ

Điểm đáng nhớ ở dòng đầu: với type 2, khám mắt ngay lúc chẩn đoán, vì như các phần trên đã nói, bệnh có thể đã có từ nhiều năm trước khi được phát hiện. Không nên chờ "ổn định đường huyết rồi mới khám mắt".

Buổi khám đáy mắt có nhỏ giãn đồng tử diễn ra thế nào

Biết trước quy trình giúp bạn sắp xếp thời gian và không bị bất ngờ:

  1. Nhân viên hỏi tiền sử: thời gian mắc đái tháo đường, kết quả HbA1c gần nhất, huyết áp, thuốc đang dùng, lần khám mắt trước. Mang theo kết quả cũ.
  2. Đo thị lực từng mắt, đo nhãn áp nếu được chỉ định.
  3. Nhỏ thuốc giãn đồng tử, chờ khoảng hai mươi tới ba mươi phút cho đồng tử giãn.
  4. Bác sĩ soi đáy mắt, có thể chụp ảnh võng mạc hoặc chụp OCT. Ánh đèn soi khá chói nhưng không đau.
  5. Bác sĩ giải thích kết quả và hẹn lịch khám lại.
  6. Sau khám, mắt nhìn mờ và chói trong vài giờ. Không tự lái xe máy, ô tô về; nên có người đi cùng hoặc đi xe dịch vụ, mang kính râm.

Người có tiền sử glôcôm góc đóng hoặc từng bị đau nhức mắt dữ dội sau khi nhỏ thuốc nên báo bác sĩ trước khi nhỏ giãn đồng tử. Nên sắp xếp buổi khám vào ngày không phải làm việc cần đọc nhiều hay lái xe sau đó.

Tình huống thường gặp và những chỗ hay bỏ lỡ

Giả định ông Sơn, 58 tuổi, ở Đà Nẵng, được chẩn đoán đái tháo đường type 2 hai năm trước. Ông thấy mắt vẫn đọc được báo nên chưa khám mắt lần nào. Khi con gái đưa ông đi khám mắt theo đề nghị của bác sĩ nội tiết, bác sĩ mắt phát hiện bệnh võng mạc mức độ nhẹ và hẹn theo dõi sát. Ông không hề có triệu chứng, đúng như cách bệnh thường diễn tiến.

Những chỗ hay bỏ lỡ: khám mắt một lần lúc chẩn đoán rồi quên luôn; thấy kết quả "chưa có tổn thương" nên nghĩ không cần khám nữa; đo kính ở cửa hàng kính và tưởng đó là khám mắt; chỉ khám một bên mắt khi bên kia có vấn đề. Phụ nữ đái tháo đường mang thai cũng hay bị bỏ sót, trong khi thai kỳ có thể làm bệnh võng mạc tiến triển nhanh hơn.

Cách tự kiểm: xem lại hồ sơ, lần khám đáy mắt gần nhất là khi nào, kết quả ghi gì, hẹn khám lại khi nào. Nếu không trả lời được, đó là lúc đặt lịch.

Những yếu tố làm bệnh võng mạc dễ xuất hiện và tiến triển

Thời gian mắc đái tháo đường. Càng mắc lâu, nguy cơ càng cao. Với type 2, thời gian thật sự mắc bệnh thường dài hơn thời gian kể từ ngày được chẩn đoán, vì bệnh đã âm thầm từ trước.

Đường huyết cao kéo dài. HbA1c cao qua nhiều năm đi kèm nguy cơ tổn thương mạch máu nhỏ cao hơn. Bác sĩ mắt thường hỏi HbA1c gần nhất, nên mang theo phiếu kết quả.

Tăng huyết áp và mỡ máu cao. Hai yếu tố này cộng thêm vào tổn thương mạch máu ở đáy mắt. Người đái tháo đường kèm tăng huyết áp càng không nên bỏ lịch khám mắt.

Bệnh thận do đái tháo đường. Mắt và thận cùng là cơ quan có mạng mạch máu nhỏ. Có tổn thương ở một nơi là lý do để kiểm tra kỹ nơi còn lại.

Mang thai. Thai kỳ có thể làm bệnh võng mạc sẵn có tiến triển nhanh hơn, vì vậy phụ nữ đái tháo đường được khuyên khám mắt trước khi có thai hoặc ngay đầu thai kỳ.

Câu nên hỏi bác sĩ mắt sau buổi khám

Kết quả khám đáy mắt thường được ghi bằng thuật ngữ chuyên môn. Những câu hỏi sau giúp bạn hiểu và lưu lại đúng thông tin:

  • Mắt của mình có dấu hiệu bệnh võng mạc đái tháo đường không, nếu có thì ở mức độ nào?
  • Có phù hoàng điểm không, có cần chụp OCT để theo dõi không?
  • Bao lâu nữa cần khám lại, và nếu có dấu hiệu gì thì phải quay lại sớm hơn?
  • Có dấu hiệu đục thuỷ tinh thể hay tăng nhãn áp cần theo dõi không?
  • Bác sĩ có cần gửi kết quả này cho bác sĩ đang điều trị đái tháo đường không?
  • Với tình trạng mắt hiện nay, việc lái xe, nhất là lái xe ban đêm, có cần lưu ý gì không?

Xin bản kết quả hoặc chụp lại phần kết luận, cất cùng hồ sơ đái tháo đường. Kết quả mắt giúp bác sĩ nội tiết đánh giá mức độ biến chứng chung, còn kết quả HbA1c và huyết áp giúp bác sĩ mắt đánh giá nguy cơ tiến triển. Hai bên có thông tin của nhau thì việc theo dõi mới liền mạch.

Dấu hiệu cần đi khám mắt ngay trong ngày

Lịch khám định kỳ dành cho người không có triệu chứng. Các dấu hiệu sau cần được bác sĩ mắt khám ngay, không chờ tới lịch hẹn:

  • Mất thị lực đột ngột, một phần hay toàn bộ, ở một hoặc hai mắt.
  • Thấy một bóng đen hoặc màn che kéo dần vào tầm nhìn.
  • Đột nhiên thấy rất nhiều đốm đen, sợi đen trôi trước mắt, hoặc chớp sáng.
  • Mắt đỏ, đau nhức dữ dội, nhìn quầng quanh đèn, kèm đau đầu, buồn nôn.
  • Nhìn méo hình, đường thẳng thành cong, vùng giữa tầm nhìn bị mờ hay tối mới xuất hiện.

Nếu mất thị lực đột ngột đi kèm méo miệng, yếu tay chân một bên, nói khó, đó có thể là dấu hiệu đột quỵ: gọi cấp cứu ngay. Ngoài các dấu hiệu khẩn cấp, nhìn mờ tăng dần trong vài tuần, khó nhìn ban đêm, chói sáng nhiều cũng là lý do đặt lịch khám mắt sớm. Đừng tự mua thuốc nhỏ mắt để chữa nhìn mờ khi chưa được khám.

Câu hỏi thường gặp

Người tiểu đường bao lâu nên khám đáy mắt một lần?

Theo ADA, khám ngay khi chẩn đoán type 2, sau đó mỗi năm; nếu các lần khám không có tổn thương và đường huyết kiểm soát tốt, bác sĩ có thể giãn ra một tới hai năm. Có tổn thương thì khám dày hơn.

Mắt vẫn nhìn rõ thì có cần khám đáy mắt không?

Có. Bệnh võng mạc giai đoạn đầu thường không làm giảm thị lực. Chỉ khi nhìn trực tiếp vào đáy mắt hoặc chụp võng mạc mới phát hiện được, nên vẫn cần khám theo lịch.

Nhỏ thuốc giãn đồng tử có hại mắt không?

Với đa số người, thuốc chỉ gây mờ và chói vài giờ. Người có tiền sử glôcôm góc đóng hoặc từng đau nhức mắt sau khi nhỏ thuốc cần báo bác sĩ trước. Không lái xe sau khi nhỏ.

Tiền đái tháo đường có cần khám đáy mắt không?

Không có khuyến cáo khám đáy mắt thường quy cho người chỉ có tiền đái tháo đường. Khám mắt khi có triệu chứng, hoặc khi bác sĩ đề nghị dựa trên các bệnh đi kèm như tăng huyết áp.

Chụp ảnh võng mạc có thay được khám bác sĩ mắt không?

Chụp ảnh võng mạc dùng tốt để sàng lọc. Lần khám đầu và khi ảnh có bất thường thì vẫn cần bác sĩ mắt khám toàn diện, có thể thêm chụp OCT theo chỉ định.

Đã mổ đục thuỷ tinh thể thì có cần khám đáy mắt nữa không?

Vẫn cần. Mổ đục thuỷ tinh thể không chữa bệnh võng mạc. Người đái tháo đường đã mổ vẫn khám đáy mắt định kỳ theo lịch bác sĩ hẹn, và báo cho bác sĩ phẫu thuật biết mình mắc đái tháo đường trước khi mổ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138