AmTham.comÂm Thầm
Tiền đái tháo đường và đái tháo đường type 2

Từng bị tiểu đường thai kỳ: khi nào xét nghiệm lại đường huyết sau sinh

Tiểu đường thai kỳ thường hết sau sinh nhưng để lại nguy cơ đái tháo đường type 2. Lịch xét nghiệm sau sinh theo ADA, vì sao dùng nghiệm pháp, và lần mang thai sau.

Young Vietnamese mother seen from behind holding a sleeping infant on her shoulder while sitting in a sunny clinic corridor, soft coral and blue tones, gentle light

Phụ nữ từng bị tiểu đường thai kỳ nên được xét nghiệm lại đường huyết trong khoảng 4 tới 12 tuần sau sinh, thường bằng nghiệm pháp dung nạp glucose 75 g, và sau đó tiếp tục kiểm tra suốt đời mỗi một tới ba năm, theo khuyến cáo của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA).

Tiểu đường thai kỳ thường hết sau khi sinh, nên nhiều mẹ nghĩ chuyện đã xong. Thực ra đây là một dấu hiệu cho biết cơ thể có xu hướng khó xử lý đường khi chịu tải, và nguy cơ đái tháo đường type 2 về sau cao hơn người chưa từng bị. Bài này nói rõ vì sao cần kiểm tra lại, xét nghiệm nào, khi nào, và cần lưu ý gì cho lần mang thai sau. Lịch nêu ở đây là khung chung; bác sĩ sản khoa và bác sĩ nội tiết sẽ điều chỉnh theo từng người, và khuyến cáo có thể được cập nhật.

Vì sao tiểu đường thai kỳ "hết" mà vẫn cần theo dõi

Khi mang thai, nhau thai tiết ra những hormone làm cơ thể mẹ đề kháng insulin hơn, nhất là từ giữa thai kỳ. Đa số phụ nữ tăng tiết insulin để bù lại. Ở người bị tiểu đường thai kỳ, tuyến tụy không bù đủ, đường huyết tăng. Sau sinh, nhau thai ra ngoài, lực cản đó mất đi, đường huyết thường trở về bình thường.

Nhưng việc tụy không bù kịp khi chịu tải cho thấy một điểm yếu có sẵn. Theo năm tháng, cùng với tuổi tác, cân nặng tăng và ít vận động, điểm yếu đó có thể lộ ra thành tiền đái tháo đường hoặc đái tháo đường type 2, thường lại âm thầm. Vì vậy ADA coi tiền sử tiểu đường thai kỳ là lý do để xét nghiệm suốt đời, bất kể cân nặng hiện tại.

Một số trường hợp, cái được gọi là tiểu đường thai kỳ thực ra là đái tháo đường type 2 đã có từ trước khi mang thai mà chưa được phát hiện. Xét nghiệm sau sinh giúp phân biệt điều này. Đó là lý do lần xét nghiệm đầu tiên sau sinh không nên bỏ qua, dù mẹ đang bận chăm con nhỏ.

Lịch xét nghiệm sau sinh theo khuyến cáo

Tóm lược theo Tiêu chuẩn chăm sóc đái tháo đường của ADA. Bác sĩ có thể chọn lịch dày hơn tuỳ kết quả và yếu tố nguy cơ.

Thời điểmXét nghiệm thường dùngGhi chú
4–12 tuần sau sinhNghiệm pháp dung nạp glucose 75 g, đọc theo ngưỡng của người không mang thaiLần quan trọng nhất, hay bị bỏ qua
Nếu kết quả bình thườngĐường huyết lúc đói, HbA1c hoặc nghiệm pháp, mỗi một tới ba nămKéo dài suốt đời
Nếu kết quả ở vùng tiền đái tháo đườngKiểm tra mỗi năm hoặc theo bác sĩCó kế hoạch theo dõi cùng bác sĩ
Trước hoặc đầu lần mang thai sauXét nghiệm đường huyết ngay lần khám thai đầuBáo bác sĩ sản khoa về tiền sử

Ngưỡng đọc kết quả sau sinh là ngưỡng của người không mang thai: đường huyết hai giờ dưới 140 mg/dL (7,8 mmol/L) là bình thường, 140–199 mg/dL là rối loạn dung nạp glucose, từ 200 mg/dL (11,1 mmol/L) là ngưỡng chẩn đoán, theo ADA và Tổ chức Y tế Thế giới. Bác sĩ sẽ đọc kết quả cùng đường huyết lúc đói trong cùng nghiệm pháp.

Vì sao sau sinh nên làm nghiệm pháp thay vì chỉ đo HbA1c

HbA1c dựa vào hồng cầu. Khi mang thai, khối lượng máu và tốc độ thay mới hồng cầu thay đổi; lúc sinh lại mất máu, có người phải truyền máu. Vì thế trong vài tháng đầu sau sinh, HbA1c có thể thấp hơn thực tế và bỏ sót rối loạn đường huyết. ADA khuyến cáo dùng nghiệm pháp dung nạp glucose cho lần kiểm tra 4 tới 12 tuần sau sinh.

Nghiệm pháp cũng nhạy hơn với dạng rối loạn chỉ lộ ra sau khi uống đường, đúng kiểu rối loạn mà người từng bị tiểu đường thai kỳ hay gặp. Nhược điểm là mẹ phải nhịn ăn và ngồi chờ hai giờ, khá vất vả khi đang nuôi con nhỏ. Cách làm thực tế: hỏi bác sĩ ngay lúc ra viện ngày hẹn cụ thể và ghi vào lịch điện thoại, hẹn buổi sáng sớm, nhờ người nhà trông em bé, hỏi trước nơi xét nghiệm có chỗ nghỉ phù hợp cho mẹ đang cho con bú không. Ba ngày trước đó ăn uống bình thường, không kiêng tinh bột, vì kiêng có thể làm kết quả hai giờ cao giả.

Những lần kiểm tra về sau, khi đã qua giai đoạn hậu sản, bác sĩ có thể dùng HbA1c hoặc đường huyết lúc đói cho tiện, hoặc tiếp tục nghiệm pháp nếu thấy cần.

Một tình huống hay gặp

Giả định chị Thảo, 33 tuổi, ở TP Hồ Chí Minh, bị tiểu đường thai kỳ ở lần sinh đầu, được theo dõi kỹ trong thai kỳ, sinh bé khoẻ. Đường huyết đo trước khi ra viện bình thường. Bác sĩ dặn sáu tuần sau quay lại làm nghiệm pháp, nhưng chị bận con, mất ngủ, rồi quên. Ba năm sau, chị đi khám công ty, đường huyết lúc đói 118 mg/dL.

Câu chuyện giả định này phổ biến. Lần kiểm tra sau sinh dễ bị bỏ lỡ nhất vì rơi đúng vào giai đoạn mẹ bận nhất. Nếu chị Thảo làm nghiệm pháp đúng hẹn, chị có thể đã biết sớm hơn tình trạng của mình và được theo dõi đều. Giờ việc nên làm vẫn như vậy: gặp bác sĩ, làm xét nghiệm xác nhận, đặt lịch theo dõi, và nói rõ tiền sử tiểu đường thai kỳ trong mọi lần khám về sau.

Cách tự kiểm đơn giản: nếu bạn từng bị tiểu đường thai kỳ, hãy trả lời câu hỏi "lần xét nghiệm đường huyết gần nhất của mình là khi nào". Nếu đã hơn ba năm, hoặc chưa từng làm sau sinh, đó là lúc đặt lịch.

Chuẩn bị cho lần mang thai sau

Người từng bị tiểu đường thai kỳ có khả năng bị lại ở lần mang thai sau. Một số việc nên làm sớm:

  1. Nếu có kế hoạch mang thai, đi khám trước khi có thai để kiểm tra đường huyết, huyết áp, cân nặng.
  2. Khi biết có thai, báo ngay với bác sĩ sản khoa về tiền sử tiểu đường thai kỳ ở lần trước, mang theo hồ sơ cũ nếu còn.
  3. Làm xét nghiệm đường huyết ở lần khám thai đầu tiên theo chỉ định, để phát hiện đái tháo đường có từ trước khi mang thai.
  4. Tiếp tục làm nghiệm pháp dung nạp glucose ở giữa thai kỳ nếu kết quả đầu thai kỳ bình thường, theo lịch bác sĩ sản khoa.
  5. Sau sinh lần này, lại làm nghiệm pháp trong khoảng 4 tới 12 tuần như lần trước.

Kế hoạch ăn uống, vận động khi mang thai hay khi đã có chẩn đoán cần do bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng hướng dẫn riêng, không áp dụng theo mẫu chung trên mạng.

Những hiểu lầm hay gặp

"Sau sinh đo đường huyết bình thường rồi, không cần làm nghiệm pháp nữa." Một lần đo đường huyết trước khi ra viện hay lúc đói chưa đủ để loại trừ rối loạn dung nạp glucose. Nghiệm pháp 4 tới 12 tuần sau sinh là xét nghiệm được khuyến cáo.

"Mình gầy lại rồi nên hết nguy cơ." Cân nặng về như trước khi mang thai là tốt, nhưng tiền sử tiểu đường thai kỳ vẫn là một yếu tố nguy cơ độc lập. ADA khuyên xét nghiệm suốt đời bất kể cân nặng.

"Tiểu đường thai kỳ là do ăn nhiều đồ ngọt khi mang thai." Nguyên nhân chính là thay đổi hormone làm tăng đề kháng insulin cùng khả năng bù của tuyến tụy. Tự trách mình không giúp gì; theo dõi đúng lịch mới giúp.

"Con mình sau này chắc chắn bị tiểu đường." Không chắc. Trẻ sinh ra từ mẹ bị tiểu đường thai kỳ có thể có nguy cơ cao hơn về chuyển hoá khi lớn, nhưng không phải định mệnh. Hãy hỏi bác sĩ nhi về việc theo dõi phát triển của bé trong các lần khám định kỳ.

Câu nên hỏi bác sĩ ở lần khám sau sinh

Buổi tái khám sau sinh thường tập trung vào mẹ và bé, chuyện đường huyết dễ bị lướt qua. Bạn có thể hỏi:

  • Mình cần làm nghiệm pháp dung nạp glucose vào tuần thứ mấy sau sinh?
  • Kết quả lần này có nằm trong vùng bình thường của người không mang thai không?
  • Bao lâu nữa nên kiểm tra lại, bằng xét nghiệm nào?
  • Có cần kiểm tra thêm huyết áp, mỡ máu vì tiền sử tiểu đường thai kỳ không?
  • Khi muốn mang thai lần sau, nên đi khám trước bao lâu?

Ghi tiền sử "tiểu đường thai kỳ năm …" vào trang đầu sổ khám bệnh hay hồ sơ sức khoẻ cá nhân. Mười năm sau, khi khám ở nơi khác, thông tin đó vẫn giúp bác sĩ quyết định xét nghiệm gì cho bạn. Nếu lần sinh trước có giấy ra viện hay sổ khám thai ghi chẩn đoán, hãy chụp ảnh lưu lại, vì giấy tờ dễ thất lạc qua nhiều năm.

Khi nào cần gặp bác sĩ sớm, khi nào đi cấp cứu

Nên đi khám sớm, không chờ lịch, nếu sau sinh bạn thấy khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân nhanh hơn mức thường gặp sau sinh, mệt lả kéo dài, nhìn mờ, hoặc nhiễm nấm, nhiễm trùng tái đi tái lại. Những dấu hiệu này có thể bị lẫn với mệt mỏi chăm con, nên càng cần nói rõ với bác sĩ là mình từng bị tiểu đường thai kỳ.

Cần đi cấp cứu ngay khi có lơ mơ, lú lẫn, nôn nhiều, thở nhanh sâu, khát dữ dội kèm mệt lả. Trong giai đoạn hậu sản, đau ngực, khó thở đột ngột, đau đầu dữ dội kèm nhìn mờ, co giật, sưng đau một bên bắp chân cũng là những dấu hiệu cần cấp cứu, dù không liên quan trực tiếp tới đường huyết.

Người nhà, nhất là chồng và người chăm mẹ sau sinh, nên biết danh sách dấu hiệu này. Mẹ mới sinh thường mệt và hay cố chịu, nên người xung quanh nhận ra sớm hơn chính mẹ.

Câu hỏi thường gặp

Tiểu đường thai kỳ có tự hết sau sinh không?

Thường đường huyết trở về bình thường sau sinh, nhưng không phải ai cũng vậy, và nguy cơ đái tháo đường type 2 về sau vẫn cao hơn. Vì thế ADA khuyên làm nghiệm pháp 4 tới 12 tuần sau sinh và kiểm tra suốt đời.

Sau sinh bao lâu thì xét nghiệm lại đường huyết?

Theo ADA, trong khoảng 4 tới 12 tuần sau sinh, bằng nghiệm pháp dung nạp glucose 75 g. Sau đó kiểm tra mỗi một tới ba năm, hoặc mỗi năm nếu có tiền đái tháo đường.

Đang cho con bú có làm nghiệm pháp dung nạp glucose được không?

Thường vẫn làm được. Hãy báo nơi xét nghiệm để được sắp xếp chỗ ngồi phù hợp, nhờ người trông bé và hỏi bác sĩ nếu có điều gì lo ngại về việc nhịn ăn khi đang cho bú.

Vì sao không đo HbA1c sau sinh cho nhanh?

Trong vài tháng đầu sau sinh, thay đổi của máu khi mang thai và mất máu lúc sinh có thể làm HbA1c thấp hơn thực tế. ADA khuyên dùng nghiệm pháp dung nạp glucose cho lần kiểm tra đầu sau sinh.

Lần mang thai sau có bị tiểu đường thai kỳ lại không?

Có khả năng bị lại, nên cần báo tiền sử với bác sĩ sản khoa ngay lần khám thai đầu để được xét nghiệm sớm và theo dõi. Khám trước khi có thai cũng là việc nên làm.

Đã nhiều năm sau sinh mà chưa xét nghiệm lại thì làm sao?

Hãy đặt lịch gặp bác sĩ để xét nghiệm đường huyết và kể rõ tiền sử tiểu đường thai kỳ. Chưa muộn để bắt đầu theo dõi; bác sĩ sẽ đặt lịch kiểm tra định kỳ phù hợp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138