AmTham.comÂm Thầm
Gan nhiễm mỡ và viêm gan B, C

Ai nên xét nghiệm viêm gan B, C: một lần cho người lớn và những ai cần làm lại

Người lớn nên xét nghiệm viêm gan B và C ít nhất một lần, kể cả khi khoẻ. Ai cần làm lại, ai không cần làm mỗi năm, và cách thêm vào lần khám sẵn có.

A Vietnamese family of three generations sitting together on a sofa in a bright apartment living room, grandmother holding a cup of tea, everyone seen from behind

Với đa số người trưởng thành, xét nghiệm viêm gan B và viêm gan C ít nhất một lần trong đời là đủ để biết mình có đang mang virus hay không, kể cả khi thấy hoàn toàn khoẻ. Chỉ những người có nguy cơ đang diễn ra, phụ nữ mang thai và một số nhóm đặc biệt mới cần làm lại định kỳ.

Cách tiếp cận "người lớn nào cũng làm một lần" được Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) khuyến cáo cho viêm gan C từ năm 2020 và cho viêm gan B từ năm 2023, vì hỏi về nguy cơ thường bỏ sót người mang virus. Bài này nói ai nên làm, làm xét nghiệm gì, khi nào làm lại và khi nào không cần làm mỗi năm.

Vì sao hỏi nguy cơ thôi là chưa đủ

Trong nhiều năm, cách làm phổ biến là chỉ xét nghiệm viêm gan cho người có nguy cơ rõ: từng truyền máu, tiêm chích, có người thân mang virus. Vấn đề là nhiều người không biết hoặc không nhớ mình từng tiếp xúc nguy cơ. Viêm gan B có thể lây từ mẹ sang con khi sinh mà người mẹ không biết mình mang virus; viêm gan C có thể lây qua một lần nhổ răng hay xăm ở nơi không bảo đảm, cách đây vài chục năm.

Cả hai bệnh đều có thể không có triệu chứng hàng chục năm. Men gan có lúc bình thường. Khám tổng quát không có hai xét nghiệm này thì gần như không phát hiện được. Kết quả là nhiều người biết mình mang virus khi gan đã xơ.

Thêm một lý do nữa là sự ngại ngùng. Nhiều người không muốn bị hỏi về tiêm chích, bạn tình hay chuyện riêng, và bác sĩ cũng không phải lúc nào cũng có thời gian hỏi kỹ. Khi xét nghiệm trở thành việc mặc định cho mọi người lớn, không ai phải giải thích vì sao mình muốn làm.

Một lần xét nghiệm ở tuổi trưởng thành giải quyết được chuyện này với chi phí thấp. Kết quả âm tính ở người không có nguy cơ mới có giá trị trong nhiều năm, nên không cần lặp lại mỗi lần khám. Kết quả dương tính mở ra lịch theo dõi, điều trị khi cần, và cơ hội bảo vệ người trong gia đình.

Ai làm gì, bao lâu một lần

Bảng dưới tổng hợp theo khuyến cáo của CDC, Lực lượng đặc nhiệm dự phòng Hoa Kỳ (USPSTF) và nguyên tắc chung của Tổ chức Y tế Thế giới. Các khuyến cáo này có thể cập nhật, và bác sĩ ở Việt Nam sẽ điều chỉnh theo hoàn cảnh từng người.

NhómViêm gan BViêm gan CTần suất
Người lớn từ 18 tuổi, chưa từng xét nghiệmHBsAg, anti-HBs, anti-HBcAnti-HCVÍt nhất một lần
Phụ nữ mang thaiHBsAgAnti-HCV (theo CDC)Mỗi lần mang thai
Người có nguy cơ đang diễn ra (tiêm chích, nhiều bạn tình, chạy thận…)Theo bác sĩAnti-HCV, hoặc HCV RNA nếu từng nhiễmĐịnh kỳ theo chỉ định
Người sống cùng hoặc bạn tình của người mang viêm gan BBộ ba xét nghiệm, tiêm phòng nếu chưa có miễn dịchTheo nguy cơMột lần, rồi theo bác sĩ
Người sắp dùng thuốc ức chế miễn dịch, hoá trịHBsAg, anti-HBcAnti-HCVTrước khi bắt đầu điều trị
Người men gan tăng chưa rõ nguyên nhânHBsAgAnti-HCVKhi bác sĩ tìm nguyên nhân

Phụ nữ mang thai là nhóm duy nhất được khuyến cáo xét nghiệm lại mỗi lần có thai dù lần trước âm tính, vì mục tiêu là bảo vệ em bé ngay sau sinh. Ở Việt Nam, xét nghiệm viêm gan B trong khám thai thuộc nội dung dự phòng lây truyền từ mẹ sang con.

Tình huống: anh Quang lên lịch khám cho cả nhà

Giả định anh Quang 35 tuổi ở Hà Nội, đặt lịch khám sức khoẻ cho mình, vợ và bố mẹ ngoài sáu mươi. Gói khám ở nơi anh chọn có "xét nghiệm viêm gan B" là một que thử HBsAg, không có viêm gan C. Anh không biết có nên thêm gì không.

Trước hết anh lục lại phiếu cũ: anh từng làm HBsAg âm tính khi đi làm, vợ anh làm bộ ba khi khám thai, có anti-HBs dương tính nhờ tiêm phòng. Như vậy hai vợ chồng chỉ cần thêm anti-HCV một lần nếu chưa từng làm. Bố mẹ anh sinh ra trước khi vắc xin viêm gan B được tiêm rộng rãi, chưa bao giờ xét nghiệm; mẹ anh từng truyền máu khi sinh anh. Hai người nên làm bộ ba viêm gan B và anti-HCV bằng xét nghiệm máu chuẩn.

Cách hỏi nơi khám: "Có thể làm HBsAg, anti-HBs, anti-HBc và anti-HCV từ cùng mẫu máu không?". Câu hỏi này thường giúp tránh phải lấy máu nhiều lần và tránh mua thêm gói không cần thiết. Năm sau, nếu kết quả cả nhà âm tính và không có nguy cơ mới, có thể bỏ các mục này khỏi lần khám định kỳ để tập trung vào chỉ số khác.

Những việc thừa hay gặp khi xét nghiệm viêm gan

Xét nghiệm viêm gan đúng lúc là việc có giá trị, nhưng làm sai cách lại tốn tiền mà không thêm thông tin. Những điều dưới đây bạn có thể mạnh dạn bỏ, sau khi hỏi bác sĩ:

  • Xét nghiệm HBsAg mỗi năm khi kết quả đã âm tính và anti-HBs dương tính, không có tiếp xúc nguy cơ mới.
  • Xét nghiệm anti-HCV lặp lại hằng năm ở người không có nguy cơ đang diễn ra.
  • Làm anti-HCV lại khi đã biết mình từng nhiễm: kháng thể sẽ còn dương tính, cần HCV RNA nếu bác sĩ muốn kiểm tra.
  • Làm tải lượng virus viêm gan B khi HBsAg âm tính, trừ khi bác sĩ nghi ngờ nhiễm tiềm ẩn.
  • Mua gói "tầm soát gan chuyên sâu" có chụp cắt lớp trong khi chưa từng có kết quả HBsAg, anti-HCV cơ bản.

Ngược lại, có một việc thường bị bỏ mà không nên bỏ: xét nghiệm lại khi có tiếp xúc nguy cơ mới, ví dụ bị kim đâm khi chăm người bệnh, quan hệ không an toàn với người mang virus, hay làm thủ thuật ở nơi không rõ vô khuẩn. Trong trường hợp này, hãy gặp bác sĩ sớm vì có những biện pháp dự phòng cần làm trong thời gian ngắn sau phơi nhiễm.

Chuẩn bị cho lần xét nghiệm viêm gan đầu tiên

Năm bước dưới đây giúp một lần lấy máu trả lời đủ câu hỏi:

  1. Tìm sổ tiêm chủng hoặc hỏi người nhà xem đã tiêm vắc xin viêm gan B chưa, tiêm mấy mũi.
  2. Gom các phiếu xét nghiệm cũ có HBsAg, anti-HBs, anti-HCV nếu có, để không làm trùng.
  3. Ghi lại các tiếp xúc nguy cơ có thể có: truyền máu, phẫu thuật, nhổ răng, xăm, người thân mang virus.
  4. Đề nghị làm bằng mẫu máu tĩnh mạch ở phòng xét nghiệm, tránh dựa vào que thử nhanh nếu có thể chọn.
  5. Khi nhận kết quả, lưu ảnh chụp vào điện thoại và một bản giấy trong hồ sơ sức khoẻ gia đình.

Phiếu kết quả viêm gan có giá trị lâu dài. Rất nhiều người phải xét nghiệm lại chỉ vì làm mất phiếu cũ, trong khi một tấm ảnh chụp là đủ để bác sĩ tham khảo.

Nếu kết quả âm tính với cả anti-HBs, tức chưa có miễn dịch viêm gan B, hãy hỏi luôn bác sĩ về lịch tiêm vắc xin cho người lớn trong cùng buổi. Đây là phần việc hay bị bỏ lửng nhất: biết mình chưa có miễn dịch nhưng không ai nhắc tiêm, và vài năm sau lại xét nghiệm lại đúng kết quả cũ.

Tận dụng những lần khám sẵn có

Bạn không cần đặt một lịch khám riêng chỉ để xét nghiệm viêm gan. Những dịp dưới đây đều có lấy máu, chỉ cần hỏi thêm:

  • Khám sức khoẻ trước hôn nhân: hai người cùng biết tình trạng viêm gan B của nhau, người chưa có miễn dịch tiêm phòng trước khi cưới.
  • Khám thai: xét nghiệm viêm gan B là mục thường quy; nếu chưa từng làm anti-HCV, có thể hỏi bác sĩ sản khoa.
  • Khám trước phẫu thuật, trước nội soi: nhiều nơi đã làm sẵn HBsAg và anti-HCV; hãy xin bản kết quả để lưu.
  • Khám tuyển dụng, khám định kỳ ở công ty: hỏi xem có thể thêm anti-HBs, anti-HCV vào cùng mẫu máu không.
  • Trước khi bắt đầu điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch, hoá trị, thuốc sinh học: bác sĩ điều trị thường chỉ định, nếu chưa thấy thì nên nhắc.
  • Khi đi khám vì men gan tăng hay gan nhiễm mỡ: đây là lúc hợp lý nhất để loại trừ viêm gan virus.

Hiến máu không phải là cách để xét nghiệm viêm gan. Máu hiến được sàng lọc để bảo vệ người nhận, không thay cho một lần xét nghiệm có tư vấn, và người đang lo mình có thể nhiễm không nên đi hiến máu chỉ để biết kết quả.

Khi nào cần gặp bác sĩ, khi nào cần đi cấp cứu

Gặp bác sĩ trong vài tuần nếu bất kỳ kết quả nào dương tính: HBsAg, anti-HBc, anti-HCV. Gặp bác sĩ sớm trong một tới hai ngày nếu vừa có phơi nhiễm máu như kim đâm, vì dự phòng sau phơi nhiễm viêm gan B có hiệu quả tốt nhất khi làm sớm. Phụ nữ mang thai có kết quả dương tính cần được bác sĩ sản khoa và chuyên khoa gan theo dõi để có kế hoạch cho em bé.

Đi cấp cứu khi có vàng da vàng mắt, nước tiểu sẫm màu kèm mệt lả, nôn nhiều, lơ mơ, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen. Những dấu hiệu này cần được khám ngay, bất kể kết quả xét nghiệm viêm gan trước đây ra sao.

Cũng nên gặp bác sĩ nếu bạn có kết quả âm tính nhưng thuộc nhóm có nguy cơ đang diễn ra, để được hẹn lịch xét nghiệm lại phù hợp, thay vì tự chọn mốc hoặc chờ tới khi có triệu chứng mới đi khám.

Các khuyến cáo trong bài có thể thay đổi theo thời gian và khác nhau giữa các quốc gia. Mỗi phòng xét nghiệm dùng phương pháp và cách báo kết quả riêng. Bác sĩ sẽ quyết định bạn cần làm gì, làm lúc nào.

Câu hỏi thường gặp

Người trẻ khoẻ mạnh có cần xét nghiệm viêm gan B, C không?

Theo CDC, người từ 18 tuổi trở lên nên xét nghiệm ít nhất một lần dù thấy khoẻ, vì cả hai bệnh thường không có triệu chứng. Một lần xét nghiệm ở tuổi trẻ cho biết bạn có cần tiêm phòng viêm gan B và có đang mang virus nào không.

Đã xét nghiệm viêm gan B khi đi làm thì có cần làm lại không?

Nếu kết quả âm tính và bạn không có tiếp xúc nguy cơ mới, thường không cần làm lại mỗi năm. Tuy nhiên nếu lần trước chỉ làm HBsAg, nên hỏi bác sĩ có cần thêm anti-HBs để biết đã có miễn dịch chưa và có nên tiêm phòng không.

Bố mẹ trên sáu mươi tuổi chưa từng xét nghiệm viêm gan thì có muộn không?

Không muộn. Người lớn tuổi chưa từng xét nghiệm nên làm một lần, vì nếu mang virus thì việc theo dõi và điều trị vẫn giúp giảm biến chứng. Người lớn tuổi sinh ra trước khi có vắc xin viêm gan B càng nên biết tình trạng của mình.

Mang thai lần hai có phải xét nghiệm viêm gan B lại không?

Có. Phụ nữ mang thai được khuyến cáo xét nghiệm viêm gan B ở mỗi lần mang thai, kể cả khi lần trước âm tính, để kịp có kế hoạch bảo vệ em bé ngay sau sinh. Bác sĩ sản khoa sẽ đưa xét nghiệm này vào lịch khám thai.

Xét nghiệm viêm gan có trong gói khám định kỳ của công ty không?

Tuỳ gói. Nhiều gói chỉ có HBsAg bằng que thử nhanh, không có anti-HBs và anti-HCV. Bạn nên đọc kỹ danh mục và hỏi nơi khám có thể bổ sung từ cùng mẫu máu không, nhất là khi chưa từng làm các xét nghiệm này.

Kết quả viêm gan âm tính có giá trị bao lâu?

Kết quả âm tính cho biết tình trạng tại thời điểm xét nghiệm. Nếu sau đó bạn không có tiếp xúc nguy cơ mới, kết quả vẫn có ý nghĩa tham khảo trong nhiều năm. Khi có nguy cơ mới hoặc khi mang thai, cần xét nghiệm lại theo hướng dẫn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138