AmTham.comÂm Thầm
Tiền đái tháo đường và đái tháo đường type 2

Nghiệm pháp dung nạp glucose là gì: khi nào cần làm và hai giờ đó diễn ra thế nào

Nghiệm pháp dung nạp glucose đo đường huyết trước và hai giờ sau uống 75 g đường. Khi nào bác sĩ chỉ định, chuẩn bị, quy trình và cách đọc ngưỡng.

Vietnamese woman seen from behind sitting quietly on a padded chair in a calm hospital waiting room holding a paper cup, wall clock, warm coral and soft blue tones

Nghiệm pháp dung nạp glucose (viết tắt OGTT) là xét nghiệm đo đường huyết lúc đói, sau đó cho uống dung dịch chứa 75 g glucose và đo lại sau hai giờ. Bác sĩ thường chỉ định khi đường huyết lúc đói và HbA1c không khớp nhau, khi kết quả sát ranh giới, khi cần tìm tiểu đường thai kỳ, hoặc để kiểm tra phụ nữ sau sinh từng bị tiểu đường thai kỳ.

Theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đường huyết hai giờ dưới 140 mg/dL (7,8 mmol/L) là bình thường, 140–199 mg/dL là rối loạn dung nạp glucose, từ 200 mg/dL (11,1 mmol/L) là ngưỡng chẩn đoán đái tháo đường. Xét nghiệm này nhạy hơn với những người chỉ tăng đường sau ăn, nhưng mất thời gian và dễ bị chuẩn bị sai. Bài dưới mô tả cụ thể buổi làm nghiệm pháp, cách chuẩn bị, những điều cần biết để kết quả đáng tin. Ngưỡng có thể được cập nhật; bác sĩ sẽ đọc kết quả theo từng người.

Vì sao cần thêm một xét nghiệm khi đã có đường huyết lúc đói

Đường huyết lúc đói cho biết cơ thể giữ đường ra sao sau một đêm nghỉ. Nhưng có một nhóm người buổi sáng đường huyết vẫn bình thường, chỉ khi phải xử lý một lượng đường lớn thì mới lộ ra chuyện insulin làm việc chậm. Ở những người này, đường huyết lúc đói đẹp, HbA1c có khi chỉ hơi nhích, còn đường huyết sau ăn thì cao kéo dài.

Nghiệm pháp dung nạp glucose mô phỏng một "bữa ăn chuẩn" giống nhau cho mọi người: cùng lượng đường, cùng thời gian chờ. Nhờ vậy có thể so sánh với ngưỡng chung. Đó là lý do nó vẫn được dùng dù các xét nghiệm khác tiện hơn.

Mặt trái là xét nghiệm này kém ổn định: cùng một người làm hai lần cách nhau ít ngày có thể cho kết quả khác nhau, nhất là khi chuẩn bị không giống nhau. Nên không phải ai đi khám định kỳ cũng cần làm. Bác sĩ chọn nó khi kết quả có thể thay đổi quyết định theo dõi, chứ không đưa vào mọi gói khám.

Cũng nên phân biệt nghiệm pháp này với việc tự đo đường huyết sau bữa ăn bằng máy cầm tay ở nhà. Bữa ăn mỗi ngày mỗi khác, giờ đo không chuẩn, máy có sai số, nên con số tự đo sau ăn không so được với ngưỡng 140 hay 200 mg/dL của nghiệm pháp. Muốn biết cơ thể xử lý đường thế nào, cần làm đúng quy trình tại cơ sở y tế theo chỉ định.

Khi nào bác sĩ thường chỉ định

Các tình huống hay gặp, theo thực hành dựa trên khuyến cáo của ADA và WHO:

  • Đường huyết lúc đói và HbA1c cho kết quả lệch nhau, một cái bình thường, một cái bất thường.
  • Kết quả nằm sát ranh giới mà người làm xét nghiệm lại có nhiều yếu tố nguy cơ, như thừa cân, vòng bụng lớn, tiền sử gia đình, tăng huyết áp.
  • HbA1c không đáng tin ở người đó, ví dụ có thiếu máu, bệnh huyết sắc tố như thalassemia, vừa mất máu hay truyền máu.
  • Phụ nữ mang thai trong khoảng tuần 24 tới 28 để tìm tiểu đường thai kỳ, hoặc sớm hơn nếu có nguy cơ cao, theo chỉ định của bác sĩ sản khoa.
  • Phụ nữ từng bị tiểu đường thai kỳ, kiểm tra trong khoảng 4 tới 12 tuần sau sinh theo khuyến cáo của ADA.
  • Phụ nữ có hội chứng buồng trứng đa nang hoặc người có dấu hiệu đề kháng insulin mà bác sĩ muốn đánh giá kỹ hơn.

Ngược lại, nếu đường huyết lúc đói và HbA1c đều đã vượt rõ ngưỡng chẩn đoán, hoặc người bệnh đang có triệu chứng tăng đường huyết rõ, thường không cần uống thêm 75 g đường để chứng minh; bác sĩ sẽ chọn cách xác nhận khác phù hợp hơn.

Hai giờ làm nghiệm pháp diễn ra thế nào

Mỗi nơi có quy trình chi tiết riêng, nhưng nghiệm pháp chuẩn ở người lớn không mang thai thường gồm các bước:

  1. Đến nơi xét nghiệm vào buổi sáng sau khi nhịn ăn ít nhất 8 giờ, chỉ uống nước lọc.
  2. Nhân viên hỏi giờ ăn cuối, thuốc đang dùng, tình trạng sức khoẻ, rồi lấy máu tĩnh mạch lần thứ nhất để đo đường huyết lúc đói.
  3. Uống hết dung dịch chứa 75 g glucose pha trong nước, trong vòng khoảng năm phút. Vị rất ngọt, có người thấy hơi buồn nôn.
  4. Ngồi nghỉ tại chỗ trong hai giờ. Không ăn, không uống gì ngoài nước lọc nếu được cho phép, không hút thuốc, không đi lại nhiều hay leo cầu thang để "cho nhanh xuống".
  5. Đúng hai giờ sau khi uống, lấy máu lần thứ hai. Một số nơi lấy thêm mẫu ở mốc một giờ theo chỉ định.
  6. Ăn nhẹ sau khi lấy máu xong và chờ kết quả, thường có trong ngày.

Nếu nôn trong lúc chờ, hãy báo ngay: kết quả lần đó không còn dùng được và thường phải hẹn làm lại hôm khác. Người lớn tuổi nên có người đi cùng, vì vừa nhịn ăn, vừa uống một lượng đường lớn rồi ngồi chờ lâu dễ gây mệt; không nên tự lái xe máy về ngay nếu thấy choáng. Với phụ nữ mang thai, bác sĩ sản khoa có thể chọn quy trình khác, ví dụ lấy máu ở mốc một giờ và hai giờ, nên làm theo đúng hướng dẫn của nơi khám thai.

Chuẩn bị ba ngày trước: lỗi hay gặp nhất

Điều nhiều người không biết là ba ngày trước khi làm nghiệm pháp, nên ăn uống bình thường, không cắt giảm tinh bột. ADA lưu ý rằng ăn quá ít tinh bột trong những ngày trước có thể làm đường huyết sau khi uống glucose tăng cao giả, vì cơ thể chưa "quen" xử lý lượng đường lớn. Hướng dẫn thường nêu mức khoảng 150 g tinh bột mỗi ngày trong ba ngày trước; với người Việt ăn cơm hằng bữa thì gần như ai ăn bình thường cũng đạt.

Giả định anh Tuấn, 38 tuổi, ở TP Hồ Chí Minh, được hẹn làm nghiệm pháp vì HbA1c 6,0% mà đường huyết lúc đói chỉ 94 mg/dL. Sợ kết quả xấu, anh bỏ cơm, chỉ ăn rau và thịt suốt bốn ngày. Kết quả hai giờ ra 172 mg/dL. Bác sĩ hỏi kỹ cách ăn mấy ngày trước, giải thích chế độ ăn đó có thể làm sai kết quả và hẹn làm lại sau khi anh ăn uống bình thường trở lại.

Những việc khác cũng nên tránh: rượu bia trong một hai ngày trước, vận động thật nặng hôm trước, làm nghiệm pháp khi đang ốm sốt hay vừa nằm viện. Thuốc đang dùng thì phải hỏi bác sĩ kê đơn, không tự ngưng.

Đọc kết quả nghiệm pháp ở người lớn không mang thai

Bảng dưới theo ngưỡng của ADA và WHO cho nghiệm pháp 75 g, đường huyết đo trong huyết tương tĩnh mạch.

Thời điểmBình thườngVùng nguy cơNgưỡng chẩn đoán đái tháo đường
Lúc đói (trước khi uống)Dưới 100 mg/dL (5,6 mmol/L)100–125 mg/dL theo ADA, 110–125 mg/dL theo WHOTừ 126 mg/dL (7,0 mmol/L)
Hai giờ sau khi uốngDưới 140 mg/dL (7,8 mmol/L)140–199 mg/dL: rối loạn dung nạp glucoseTừ 200 mg/dL (11,1 mmol/L)

Ngưỡng cho tiểu đường thai kỳ khác với bảng này và có nhiều cách làm (một bước hoặc hai bước), nên phụ nữ mang thai cần hỏi bác sĩ sản khoa về ngưỡng đang dùng. Kết quả nằm trong vùng nguy cơ không phải chẩn đoán bệnh, mà là lý do để có kế hoạch theo dõi cùng bác sĩ. Theo ADA, kết quả vượt ngưỡng chẩn đoán ở người không có triệu chứng rõ cũng cần được xác nhận lại.

Khi nhận phiếu, hãy kiểm tra phiếu có ghi đủ hai mốc và giờ lấy mẫu không. Thiếu mốc lúc đói hoặc mốc hai giờ lấy lệch giờ quá nhiều thì kết quả khó đọc theo ngưỡng chuẩn; bác sĩ sẽ cho biết có cần làm lại không.

Mặt trái cần biết trước khi làm

Kết quả dao động giữa các lần. Cùng một người làm hai lần cách nhau vài ngày có thể ra hai con số khác nhau, đôi khi một lần trong vùng nguy cơ, một lần bình thường. Vì vậy một kết quả lệch nhẹ thường cần được đọc cùng các xét nghiệm khác chứ không dùng riêng.

Tốn thời gian và dễ bị bỏ dở. Hai giờ ngồi chờ, hai lần lấy máu khiến nhiều người ngại, nhất là người đi làm. Nếu bạn biết trước mình khó sắp xếp, hãy nói với bác sĩ để cùng chọn thời điểm, thay vì đăng ký rồi bỏ về giữa chừng.

Có thể gây lo âu không cần thiết. Một kết quả rơi vào vùng rối loạn dung nạp glucose dễ khiến người ta lo lắng, tra cứu và tự kiêng khem quá mức. Hãy nhớ đây là thông tin nguy cơ để theo dõi cùng bác sĩ, không phải bản án.

Không phải xét nghiệm tầm soát thường quy cho mọi người. Với người không có yếu tố nguy cơ và các xét nghiệm khác bình thường, làm thêm nghiệm pháp thường không thay đổi gì. Gói khám đưa nghiệm pháp vào cho tất cả mọi người là điều nên hỏi lại.

Khi nào không nên làm và khi nào cần gặp bác sĩ

Không nên tự đăng ký nghiệm pháp; bác sĩ cần cân nhắc trước, đặc biệt trong các trường hợp:

  • Đã được chẩn đoán đái tháo đường hoặc đang dùng thuốc điều trị đái tháo đường.
  • Đang ốm cấp, sốt, nhiễm trùng, vừa phẫu thuật hoặc vừa ra viện.
  • Từng ngất khi nhịn ăn hoặc khi lấy máu, có bệnh dạ dày gây nôn nhiều, đã cắt một phần dạ dày.
  • Đang dùng corticoid hoặc thuốc có thể làm tăng đường huyết mà chưa trao đổi với bác sĩ.

Sau khi có kết quả, nên gặp bác sĩ trong thời gian gần nếu bất kỳ mốc nào nằm ngoài vùng bình thường. Trong lúc làm nghiệm pháp, nếu choáng váng nhiều, vã mồ hôi, run, đau ngực hay khó thở, hãy báo ngay nhân viên y tế. Về nhà mà có lơ mơ, nôn nhiều, thở nhanh sâu hoặc khát và tiểu nhiều bất thường thì cần đi cấp cứu, không chờ tới lịch hẹn.

Câu hỏi thường gặp

Làm nghiệm pháp dung nạp glucose mất bao lâu?

Khoảng hai tiếng rưỡi tới ba tiếng nếu tính cả thời gian chờ lấy máu lần đầu và chờ kết quả. Nên sắp xếp nghỉ buổi sáng, không hẹn việc khác và mang theo đồ ăn nhẹ để ăn sau lần lấy máu cuối.

Uống nước đường 75 g có hại không?

Với đa số người, một lần uống trong xét nghiệm là an toàn; có người thấy buồn nôn, hơi choáng. Người đã được chẩn đoán đái tháo đường thường không làm nghiệm pháp này. Có lo ngại gì thì hỏi bác sĩ trước.

Trong hai giờ chờ có được đi lại, dùng điện thoại không?

Dùng điện thoại, đọc sách được. Nên ngồi yên tại chỗ, không đi bộ nhiều, không leo cầu thang, không hút thuốc, không ăn uống gì ngoài nước lọc nếu nơi xét nghiệm cho phép.

Kết quả hai giờ 150 mg/dL nghĩa là gì?

Theo ADA và WHO, con số này nằm trong vùng rối loạn dung nạp glucose, một dạng tiền đái tháo đường, chưa phải ngưỡng chẩn đoán bệnh. Hãy gặp bác sĩ để biết cần theo dõi thế nào.

Có cần ăn kiêng trước khi làm nghiệm pháp không?

Không nên. Ba ngày trước nên ăn uống bình thường, đủ tinh bột. Cắt giảm tinh bột trước đó có thể làm kết quả hai giờ cao giả và bạn phải làm lại.

Nghiệm pháp cho bà bầu có giống người thường không?

Không hoàn toàn. Thời điểm, số lần lấy máu và ngưỡng đánh giá tiểu đường thai kỳ khác với người không mang thai. Bà bầu nên làm theo đúng hướng dẫn của bác sĩ sản khoa đang theo dõi thai.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138